Người thợ mìn trên đỉnh Hải Vân

Giữa những năm tháng kháng chiến khốc liệt, khi đèo Hải Vân còn là yết hầu mà quân thù ngày đêm canh giữ, có một người chiến sĩ công binh lặng lẽ biến núi rừng thành trận địa – đó là Bùi Chát. Sinh ra từ vùng đất Hội An giàu truyền thống, ông sớm bước vào cuộc chiến khi quê hương bị giặc chiếm đóng. Những ngày đầu, ông là chiến sĩ tự vệ, rồi trở thành biệt động giữa lòng thị xã. Trong bóng tối và cả giữa ban ngày, người chiến sĩ ấy nhiều lần đột nhập hang ổ địch, diệt ác, trừ gian, có khi bắt sống cả những tên đầu sỏ ngay giữa nơi chúng tưởng là an toàn nhất. Nhưng dấu ấn lớn nhất của ông lại nằm ở những trận đánh giao thông – nơi từng tấc đường, từng khúc đèo đều là cuộc đấu trí sinh tử. Trên tuyến đường sắt hiểm trở, ông không chỉ đặt mìn, mà còn “đọc” được quy luật của kẻ thù. Có khi phải nằm im hàng giờ, thậm chí nhiều ngày giữa rừng sâu, chờ đúng thời điểm quyết định. Và khi thời cơ đến, chỉ một tiếng nổ vang lên, cả đoàn tàu địch bị xé toạc, tan rã giữa vực sâu. Đêm trên sông Hội An, ông cùng đồng đội lặng lẽ đưa thủy lôi vào lòng nước. Sóng đen vỗ nhẹ, tiếng mái chèo như nín thở. Rồi bất ngờ, hai chiếc ca nô hung hãn từng gieo rắc kinh hoàng cho nhân dân chìm xuống dòng nước lạnh, mang theo sự kiêu ngạo của quân xâm lược. Đỉnh cao của lòng dũng cảm và bản lĩnh là những ngày ông cùng đồng đội bám trụ trên đèo Hải Vân – nơi “cửa tử” của mọi cuộc phục kích. Địch dày đặc, súng ống rình rập, pháo binh sẵn sàng giội lửa bất cứ lúc nào. Thế nhưng người chiến sĩ công binh ấy vẫn bình tĩnh, kiên nhẫn. Ông biết rằng, chỉ một phút nóng vội có thể làm hỏng cả trận đánh. Và rồi, khi đoàn tàu chở đầy lính và vũ khí lọt vào trận địa, ông đích thân bấm nút. Tiếng nổ dội vào vách núi, xé tan đoàn tàu, mở ra chiến thắng vang dội. Có những lúc nguy hiểm cận kề, lính tuần tiễu chỉ cách vài bước chân, ông vẫn ra hiệu cho đồng đội nằm im giữa cái chết. Sự bình tĩnh ấy không chỉ cứu cả tổ, mà còn giữ trọn thời cơ để giáng đòn quyết định vào kẻ thù. Suốt những năm tháng ấy, người chiến sĩ nhỏ bé đã tham gia hàng chục trận đánh lớn nhỏ, phá hủy đoàn tàu, xe quân sự, tiêu diệt hàng trăm tên địch. Nhưng điều làm nên tên tuổi Bùi Chát không chỉ là chiến công, mà còn là sự mưu trí, gan dạ và tinh thần dám đi đầu trong những nhiệm vụ hiểm nguy nhất. Sau ngày tập kết ra Bắc rồi trở lại chiến trường miền Nam, ông vẫn tiếp tục chiến đấu cho đến khi ngã xuống. Cuộc đời ông khép lại giữa chiến trường, nhưng những con đường, những đoàn tàu bị đánh gục năm nào vẫn còn kể mãi câu chuyện về một người thợ mìn đã biến núi rừng thành vũ khí, biến hiểm nguy thành chiến thắng. Ngày 31-8-1955, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – một phần thưởng xứng đáng cho cả một đời dâng hiến trong thời hoa lửa.