Người thợ nạm ngọc lên vàng bạc và tinh hoa trang sức cung đình
Trong một xưởng chế tác nhỏ tại làng nghề vàng bạc Châu Khê (Hải Dương), nghệ nhân Lê Văn Trọng đang dùng kính lúp để soi vào một viên ngọc bích nhỏ xíu, chuẩn bị nạm vào chiếc trâm cài tóc theo lối cổ triều Nguyễn. Nghề nạm ngọc (hay còn gọi là kim hoàn nạm đá quý) là đỉnh cao của sự sang trọng, nơi người thợ phải điều khiển những kim loại quý như vàng, bạc để ôm khít lấy những viên đá quý mà không cần dùng đến bất kỳ loại keo dính nào. Đây là nghề đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối và một gu thẩm mỹ tinh tế của giới quý tộc xưa.
Ông Trọng kể rằng, cái khó nhất của nghề này không phải là làm cho vàng bạc sáng bóng, mà là làm sao để viên ngọc "tỏa sáng" trên nền kim loại. Người thợ phải dùng những chiếc đục cực nhỏ để tạo ra các "vấu" bằng vàng, sau đó ép nhẹ chúng xuống để giữ chặt viên đá. "Viên ngọc là linh hồn, vàng bạc là bệ đỡ. Nếu bệ đỡ quá thô sẽ làm mất đi vẻ đẹp của ngọc; nếu bệ đỡ quá mỏng sẽ không giữ được đá quý," ông Trọng tâm sự. Ông đã dành nhiều năm nghiên cứu các bộ trang sức của các hoàng hậu, phi tần trong cung đình Huế để học cách phối màu giữa hồng ngọc, lục bảo ngọc và vàng ròng.
Ông nhớ lại thời trẻ, khi nghề kim hoàn truyền thống bị lấn át bởi các loại trang sức sản xuất bằng máy móc từ nước ngoài. Nhiều thợ giỏi trong làng đã phải bỏ nghề đi làm việc khác. Nhưng ông Trọng vẫn quyết bám trụ, vì ông tin rằng trang sức nạm thủ công mang một giá trị "vĩnh cửu" mà máy móc không bao giờ đạt tới được. Ông đã phục chế thành công nhiều mẫu trang sức cổ bị hư hỏng, giúp các bảo tàng tái hiện lại vẻ lộng lẫy của một thời vàng son. Những tác phẩm của ông không chỉ là món đồ trang sức, mà là những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc siêu nhỏ trên chất liệu quý.
Ông Trọng là chứng nhân cho sự tinh xảo và sang trọng của trí tuệ Việt trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ cao cấp. Ông quan niệm rằng, trang sức không chỉ để khoe khoang giàu sang, mà là biểu tượng cho phẩm giá và sự thanh cao của người sử dụng. Mỗi đường chạm, mỗi viên ngọc được nạm vào đều mang một ý nghĩa phong thủy, cầu mong sự bình an và hưng thịnh. Sự kiên trì của ông với những viên đá quý là minh chứng cho việc người Việt luôn biết cách tiếp nhận và nâng tầm cái đẹp, biến những vật chất quý giá của đất trời thành những biểu tượng văn hóa mang đậm dấu ấn dân tộc.
