NGƯỜI TÌNH BÁO CẦM SÚNG GIỮA SÀI GÒN

Tác giả: Phạm Quỳnh Phương
Nơi công tác: Trường Tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai
Chức vụ: Bí thư Chi đoàn giáo viên

Người ta thường hình dung một người lính tình báo với những tài liệu bí mật, những mật mã, những cuộc gặp chớp nhoáng và một cuộc đời luôn phải giấu mình sau một cái tên khác. Nhưng có một đêm Tết năm 1968, một người chỉ huy tình báo đã rời khỏi thế giới thầm lặng ấy để trực tiếp bước vào chiến trường giữa Sài Gòn. Trong tay ông không còn chỉ là những báo cáo tình báo. Ông cầm súng. Phía trước là Dinh Độc Lập. Xung quanh, tiếng súng của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân đang vang lên khắp thành phố.

Người chiến sĩ ấy là Nguyễn Văn Tàu, bí danh Tư Cang.

Nguyễn Văn Tàu sinh năm 1928 tại Bà Rịa – Vũng Tàu. Ông tham gia cách mạng từ năm 1945, khi mới mười bảy tuổi. Trải qua những năm tháng kháng chiến, ông trở thành một cán bộ tình báo và sau này đảm nhiệm vị trí Cụm trưởng Cụm tình báo H.63, một mạng lưới tình báo chiến lược đặc biệt của cách mạng tại Sài Gòn. Trong mạng lưới ấy có những con người hoạt động sâu giữa lòng đối phương, nổi bật là điệp viên Phạm Xuân Ẩn.

Công việc của Tư Cang không ồn ào. Một người tình báo giỏi đôi khi phải sống nhiều năm mà không ai biết mình là ai. Thắng lợi của họ có thể chỉ nằm trong một mảnh tài liệu được chuyển đúng lúc, một sơ đồ được ghi nhớ chính xác, một thông tin giúp người chỉ huy ngoài chiến trường hiểu được đối phương đang chuẩn bị điều gì. Nhưng càng tới gần năm 1968, chiến tranh càng bước vào thời điểm quyết liệt.

Cuối năm 1967, một kế hoạch lớn được chuẩn bị. Lần này, lực lượng cách mạng không chỉ đánh ở vùng rừng núi hay nông thôn mà sẽ tiến công đồng loạt vào các đô thị trên toàn miền Nam. Sài Gòn – trung tâm đầu não của bộ máy chiến tranh Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa – trở thành một trong những chiến trường quan trọng nhất.

Tư Cang nhận nhiệm vụ vào nội đô.

Đối với một người làm tình báo, Sài Gòn không xa lạ. Nhưng lần trở lại này khác hẳn. Ông không chỉ vào thành phố để thu thập thông tin. Nhiệm vụ còn đặt ông ngay bên cạnh một trận đánh mà khả năng hy sinh là rất lớn.

Đêm 30 rạng sáng 31 tháng 1 năm 1968, tiếng súng đồng loạt vang lên. Những đội biệt động Sài Gòn tiến công các mục tiêu quan trọng: Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài Phát thanh, Bộ Tổng tham mưu và Bộ Tư lệnh Hải quân. Những địa điểm vốn được bảo vệ nghiêm ngặt bỗng trở thành chiến trường.

Tại Dinh Độc Lập, lực lượng biệt động bước vào một trận chiến đặc biệt ác liệt. Một đội hình nhỏ phải đối đầu với lực lượng bảo vệ và quân tiếp viện đông hơn rất nhiều. Tiếng súng vang giữa những con đường trung tâm thành phố. Những chiến sĩ biệt động chiến đấu trong tình thế bị bao vây, trong khi lực lượng chi viện theo kế hoạch không thể tới được.

Ở một vị trí gần đó, Tư Cang cùng đồng đội nghe tiếng súng.

Ông hiểu điều gì đang xảy ra.

Những người đang chiến đấu phía trước cần được yểm trợ.

Một người làm tình báo có thể lựa chọn bảo toàn lực lượng để tiếp tục nhiệm vụ lâu dài. Nhưng đêm ấy, Tư Cang quyết định cầm súng.

Ông cùng đồng đội triển khai chiến đấu, yểm trợ cho lực lượng biệt động đang đánh Dinh Độc Lập.

Khoảnh khắc ấy tạo nên một hình ảnh rất đặc biệt của người chiến sĩ tình báo. Những năm tháng trước đó, Tư Cang phải che giấu từng hành động của mình. Nhưng giờ đây, giữa tiếng súng Mậu Thân, không còn khoảng cách giữa một người lính tình báo và một người lính ngoài trận địa. Phía trước đều là quân địch. Bên kia là đồng đội. Và khẩu súng trong tay phải lên tiếng.

Trận đánh quanh Dinh Độc Lập ngày càng dữ dội. Lực lượng đối phương nhanh chóng tổ chức phản kích. Các tuyến đường bị phong tỏa. Những chiến sĩ biệt động rơi vào thế chiến đấu không cân sức. Nhiều người hy sinh, những người còn sống tiếp tục bám trụ cho đến khi không còn khả năng chiến đấu.

Tư Cang và những người bên ngoài không thể thay đổi được toàn bộ tình thế. Nhưng họ tiếp tục tìm cách yểm trợ cho đồng đội. Đối với ông, những tiếng súng vọng lại từ phía Dinh không phải âm thanh của một trận đánh xa lạ. Ở đó là những con người cùng bước vào một kế hoạch mà ông biết rõ từ trước rằng cái giá có thể vô cùng lớn.

Tết Mậu Thân đã trở thành một trong những cuộc chiến đấu bi tráng nhất của lực lượng biệt động Sài Gòn. Theo tổng kết được Báo Nhân Dân dẫn lại, trong các trận tiến công những mục tiêu đầu não, 61 đội viên biệt động hy sinh và 12 người bị bắt. Tuy chịu tổn thất rất lớn, lực lượng biệt động đã đánh thẳng vào những nơi được đối phương bảo vệ nghiêm ngặt, tạo nên một cú sốc mạnh về quân sự, chính trị và tâm lý.

Khi tiếng súng dần lắng xuống, Tư Cang còn sống.

Nhưng đối với những người sống sót, chiến tranh đôi khi đặt lên vai họ một gánh nặng khác: phải nhớ thay những người không còn có thể kể lại câu chuyện của mình.

Nguyễn Văn Tàu tiếp tục cuộc đời hoạt động cách mạng. Cụm tình báo H.63 do ông phụ trách sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1971.

Nhưng điều làm câu chuyện của Tư Cang trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở những chiến công của một mạng lưới tình báo nổi tiếng. Đó còn là việc ông đã sống đủ lâu để trở thành một trong những người kể lại những gì thực sự xảy ra trong những ngày tháng ấy.

Một người làm tình báo vốn được rèn luyện để giữ bí mật. Có những điều phải mang trong lòng nhiều năm. Có những cái tên không thể nhắc. Có những chiến công không thể công bố. Có những đồng đội ngoài đời phải coi nhau như người xa lạ để bảo vệ mạng lưới. Chỉ khi chiến tranh đã đi qua, những câu chuyện ấy mới dần được kể lại.

Và từ những lời kể ấy, người ta hiểu thêm rằng phía sau những chiến thắng không chỉ có những người cầm súng ngoài mặt trận. Có cả những chiến sĩ hoạt động giữa lòng đối phương, những người phải sống một cuộc đời mà đôi khi chính gia đình cũng không biết hết nhiệm vụ của họ.

Tết Mậu Thân 1968 cũng vậy. Khi tiếng súng đồng loạt vang lên ở Sài Gòn, phía sau những người trực tiếp tiến công còn có cả một mạng lưới khổng lồ: người vận chuyển vũ khí, người đào hầm, người giao liên, người trinh sát, người tình báo, những gia đình cơ sở sẵn sàng mở cửa nhà mình cho cách mạng.

Cuộc chiến ấy không chỉ diễn ra trong vài giờ.

Nó đã được chuẩn bị bằng nhiều năm sống trong hiểm nguy.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, Sài Gòn của Mậu Thân hôm nay là Thành phố Hồ Chí Minh hòa bình. Dinh Độc Lập năm nào trở thành Dinh Thống Nhất. Những con đường từng vang tiếng súng giờ đông đúc người qua lại. Nếu chỉ đứng giữa thành phố hôm nay, thật khó hình dung từng có một đêm mà chiến tranh xuất hiện ngay trước những cơ quan được bảo vệ nghiêm ngặt nhất.

Nhưng Tư Cang đã ở đó.

Không phải qua một câu chuyện nghe kể lại.

Ông đã bước vào thành phố.

Đã nghe tiếng súng của đồng đội.

Đã cầm súng chiến đấu.

Đã nhìn thấy cái giá của Mậu Thân bằng chính những con người mà mình từng biết.

Có lẽ vì vậy, khi kể về những “Câu chuyện thời hoa lửa”, chúng ta không nên chỉ tìm kiếm những khoảnh khắc một người anh hùng ngã xuống. Có những con người sống sót cũng mang trong mình cả một phần lịch sử. Họ trở về không phải vì chiến tranh đã nhẹ tay hơn với họ, mà đôi khi bởi lịch sử giao cho họ một nhiệm vụ khác: sống để kể lại những người đã không trở về.

Nguyễn Văn Tàu – Tư Cang là một người như thế.

Từ chàng trai mười bảy tuổi tham gia cách mạng, ông trở thành người chỉ huy một mạng lưới tình báo đặc biệt giữa lòng Sài Gòn. Từ những trận tuyến không tiếng súng, ông bước thẳng vào một đêm chiến đấu dữ dội của Mậu Thân. Và từ một người phải giữ bí mật trong nhiều năm, ông trở thành một nhân chứng giúp những thế hệ sau hiểu thêm về những con người đã làm nên lịch sử.

Đêm Mậu Thân năm ấy, giữa tiếng súng quanh Dinh Độc Lập, người chiến sĩ tình báo đã cầm súng.

Không phải bởi ông quên nhiệm vụ của mình.

Mà bởi trong khoảnh khắc ấy, nhiệm vụ của người tình báo và người lính chỉ còn là một:

Đồng đội đang chiến đấu phía trước.

Và ông không thể đứng ngoài cuộc chiến.