Người trở về từ dòng sông lửa

Dòng sông Lam mùa hè năm 1972 đỏ quạch phù sa. Nhưng có những đêm, người ta gọi đó là “dòng sông lửa”.

Phạm Văn Hựu khi ấy mới hai mươi hai tuổi, là tiểu đội phó thanh niên xung phong phụ trách bến phà dã chiến. Nhiệm vụ của đơn vị anh là đảm bảo cho xe chở lương thực, đạn dược vượt sông an toàn trong điều kiện máy bay địch đánh phá liên tục.

Ban ngày, bến phà chỉ là bãi cát im lìm. Ban đêm, dưới ánh đèn bão che kín bằng bao tải, từng đoàn xe lặng lẽ xuống phà. Không tiếng còi, không ánh sáng. Chỉ có khẩu lệnh thì thầm và tiếng nước vỗ mạn.

Có những đêm, pháo sáng rạch ngang bầu trời. Máy bay bổ nhào. Bom nổ dội xuống mặt sông, tạo thành những cột nước khổng lồ. Phà chao đảo. Người và xe nghiêng ngả.

Trong một trận đánh ác liệt, quả bom nổ gần mũi phà. Hựu bị hất văng xuống nước. Mảnh đạn găm vào chân trái. Máu loang trong dòng nước đục.

Nhưng anh không nghĩ đến vết thương. Anh chỉ nghĩ đến chiếc xe tải còn mắc giữa phà. Trong tiếng hò hét, anh cùng đồng đội buộc dây kéo xe vào bờ. Khi đoàn xe cuối cùng vượt sông an toàn, anh mới ngất lịm.

Sau điều trị, chân anh để lại di chứng, bước đi tập tễnh. Đồng đội nhiều người không còn. Có người nằm lại dưới lòng sông, không tìm được thi thể.

Ngày đất nước thống nhất, Hựu trở về làng với thương tật hạng 3/4. Anh xin làm bảo vệ hợp tác xã, rồi tham gia Hội cựu thanh niên xung phong của xã. Người ta thường thấy ông chống gậy đi vận động thanh niên tham gia lao động công ích, làm đường, nạo vét kênh mương.

Có lần, một thanh niên than phiền:

“Bây giờ vất vả quá, làm mãi không xong.”

Ông Hựu nhìn con kênh còn dang dở, rồi nói chậm rãi:

“Hồi trước chúng tôi làm đường dưới bom. Bây giờ các cháu làm dưới hòa bình. Khó nhưng không nguy hiểm. Vậy là may mắn lắm rồi.”

Câu nói ấy lan đi trong xóm nhỏ.

Mỗi năm, vào dịp kỷ niệm ngày truyền thống thanh niên xung phong, ông lại được mời kể chuyện. Ông không kể để nhắc công lao, mà để nhắc trách nhiệm.

Ông thường nói:

“Chiến tranh qua rồi, nhưng tinh thần thanh niên xung phong thì không được mất. Thời nào cũng cần người dám đi đầu.”

Một buổi chiều, ông trở lại bến sông cũ. Bến phà năm xưa giờ đã có cầu bê tông vững chãi. Xe cộ qua lại nhộn nhịp. Không còn tiếng bom, không còn cột nước dựng đứng.

Ông chống gậy đứng nhìn dòng sông lặng lẽ trôi. Ánh hoàng hôn phủ lên mặt nước một màu đỏ nhạt – không còn là màu lửa, mà là màu của bình yên.

Ông khẽ nói một mình:

“Chúng tôi giữ cho dòng sông chảy tiếp. Các thế hệ sau giữ cho đất nước đi lên.”

Dòng sông vẫn chảy.
Và trong ký ức của những người như ông, nó mãi là dòng sông lửa – nơi tuổi trẻ từng bùng cháy để đổi lấy ngày hôm nay.