Người tù Côn Đảo trở về với lá cờ độc lập
Ngày 23 tháng 8 năm 1945, tại Huế, một cuộc mít tinh lớn được tổ chức trong không khí Cách mạng Tháng Tám đang lan rộng khắp cả nước. Giữa biển người hôm ấy có một người vừa trải qua nhiều năm tù đày ở Côn Đảo: Phạm Khắc Hòe, một viên quan triều Nguyễn đã quyết định đứng về phía cách mạng.
Phạm Khắc Hòe sinh năm 1901 tại Hà Tĩnh. Ông từng làm quan dưới triều Nguyễn và giữ chức Đổng lý Ngự tiền Văn phòng, tức người đứng đầu cơ quan giúp việc trực tiếp cho vua Bảo Đại.
Nhưng đến năm 1945, tình hình đất nước thay đổi hoàn toàn.
Sau khi Nhật đảo chính Pháp, chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương sụp đổ. Nhật trao lại một phần quyền hành cho triều đình Huế, nhưng phong trào cách mạng đã phát triển mạnh mẽ.
Tháng 8 năm ấy, Việt Minh lãnh đạo Tổng khởi nghĩa ở nhiều địa phương.
Tại Huế, vấn đề quan trọng nhất là vua Bảo Đại sẽ xử lý thế nào trước yêu cầu thoái vị.
Phạm Khắc Hòe là một trong những người có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định ấy. Ông nhận thấy chế độ quân chủ đã không còn phù hợp với tình thế lịch sử và khuyên Bảo Đại nên thoái vị để trao chính quyền cho nhân dân.
Ngày 30 tháng 8 năm 1945, tại Ngọ Môn, Bảo Đại đọc Chiếu thoái vị, chính thức chấm dứt chế độ quân chủ tồn tại ở Việt Nam suốt nhiều thế kỷ.
Phạm Khắc Hòe sau đó tiếp tục làm việc cho chính quyền cách mạng và trở thành một cán bộ của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Ông từng có một vị trí rất đặc biệt: từ một quan lại trong triều đình phong kiến trở thành người phục vụ chính quyền cách mạng.
Câu chuyện của Phạm Khắc Hòe không phải câu chuyện về một người lính ngoài chiến trường. Ông không cầm súng đánh một trận nào nổi tiếng.
Nhưng vào tháng Tám năm 1945, có những quyết định diễn ra trong cung điện, cũng có thể làm thay đổi lịch sử.
Ngày vua Bảo Đại trao ấn kiếm cho chính quyền cách mạng, một triều đại đã kết thúc.
Và phía sau khoảnh khắc ấy có những con người như Phạm Khắc Hòe — những người đã nhận ra rằng một thời đại mới đang bắt đầu và lựa chọn đứng về phía nó.
