Người viết nên bản hùng ca thầm lặng

Ngày nay, một chiếc ô-tô cũ có thể chỉ được xem như một hiện vật lịch sử. Nhưng với chiếc xe mang biển số EL-6899 được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình, phía sau nó là cả một câu chuyện về những chuyến đi bí mật giữa lòng Sài Gòn. Người sử dụng chiếc xe ấy là Trần Văn Lai, một chiến sĩ biệt động từng mang thân phận của một nhà thầu khoán.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, thành phố Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông hoạt động tại Sài Gòn với tên Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som. Ông là cán bộ thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Để hoạt động trong lòng địch, Trần Văn Lai phải tạo dựng cho mình một thân phận hợp pháp. Ông được tổ chức giao thực hiện “ba hóa”, trong đó có nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Với tên Mai Hồng Quế, ông trở thành một nhà thầu khoán có công việc, tài sản và phương tiện đi lại.

Chiếc xe màu trắng trở thành một phần trong lớp vỏ ấy. Ông có thể lái xe đến những nơi quan trọng mà không dễ bị nghi ngờ. Trong quá trình làm việc, ông được ra vào Dinh Độc Lập và làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ.

Tại đây, Trần Văn Lai tranh thủ thu thập nhiều tài liệu liên quan đến các cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn. Ông lấy được bản đồ, họa tiết thiết kế các công trình và đặc biệt là bản đồ hệ thống cống ngầm của thành phố.

Để đưa tài liệu ra ngoài, ông phải tìm cách ngụy trang thật kín đáo. Bản đồ cống ngầm được cắt thành nhiều mảnh, đánh ký hiệu rồi giấu dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Những chuyến xe của nhà thầu Mai Hồng Quế vì thế mang theo những tài liệu có ý nghĩa quan trọng đối với lực lượng cách mạng.

Không chỉ vận chuyển tài liệu, chiếc xe còn phục vụ những chuyến vận chuyển vũ khí. Từ năm 1962, Trần Văn Lai đã mua ba căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu để xây dựng hầm bí mật. Trước đó, ông bán hai biệt thự ở Phú Nhuận để có kinh phí mua những căn nhà này.

Ông tự đào hầm, vận chuyển hàng chục tấn đất đá ra ngoài và giữ kín mọi hoạt động. Khi hầm hoàn thành, ông tự lái ba chuyến ô-tô để đưa vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được tập kết an toàn, chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Đến năm 1966, ông tiếp tục xây dựng căn cứ mật dự bị tại khu vực Bà Chiểu. Đây là một trong những địa điểm phục vụ việc trú ém và chuẩn bị hoạt động của lực lượng biệt động.

Nhìn lại những chuyến xe của Trần Văn Lai, có thể thấy sự nguy hiểm luôn hiện diện phía sau vẻ bình thường. Một chuyến đi của nhà thầu có thể đồng thời là chuyến vận chuyển tài liệu. Một chiếc xe phục vụ công việc dân sự có thể trở thành phương tiện đưa vũ khí đến căn cứ bí mật.

Sau Tết Mậu Thân, hoạt động của ông bị lộ. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa truy bắt gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu, còn ông phải rời Sài Gòn, về Quảng Ngãi tiếp tục hoạt động.

Chiếc xe EL-6899 ngày nay được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình. Nó không chỉ là một phương tiện đã đi qua chiến tranh mà còn là chứng nhân của những nhiệm vụ thầm lặng. Nhìn vào hiện vật ấy, người hôm nay có thể hình dung phần nào cuộc sống của một chiến sĩ biệt động đã nhiều năm đi lại giữa lòng địch mà không để lộ thân phận.