NGƯỜI Y TÁ CHIẾN TRƯỜNG VÀ CA MỔ KHÔNG CÓ THUỐC MÊ
Câu chuyện về một nữ y tá chiến trường từng trực tiếp tham gia ca phẫu thuật trong hầm dã chiến không có thuốc mê – nơi sự sống của người lính được giữ lại bằng đôi tay run rẩy và nước mắt bị nuốt ngược vào trong.
Trong chiến tranh, người ta thường nhắc đến những trận đánh, những giờ nổ súng, những cuộc xung phong. Ít ai nói đến những ca mổ diễn ra trong lòng đất, nơi không có ánh đèn phẫu thuật, không có thuốc mê, không có máy móc — chỉ có sự sống đang trượt dần khỏi tay con người.
Bà Nguyễn Thị Hồng khi ấy mới hai mươi mốt tuổi, là y tá của một trạm quân y dã chiến ở Vĩnh Linh. Trạm chỉ là một hầm đất đào sâu dưới sườn đồi, mái lợp gỗ rừng, phía trên phủ lá ngụy trang. Ban ngày im lìm. Ban đêm sáng lên bằng những ngọn đèn dầu nhỏ đến mức gió mạnh cũng đủ làm tắt.
Bà từng băng bó hàng trăm ca thương tích. Nhưng có một ca mổ mà suốt đời bà không thể quên.
Đó là một buổi chiều cuối năm 1968. Máy bay vừa dội bom xong. Một chiến sĩ được cáng vào hầm, bụng thủng một mảnh đạn lớn. Máu thấm đỏ cáng tre. Người lính còn tỉnh, mắt mở to, thở dốc.
Bác sĩ nhìn vết thương rồi lặng đi.
Không còn thuốc mê.
Kho dự trữ đã cạn từ ba ngày trước. Không có morphin. Không có ether. Không có gì ngoài vài ống thuốc giảm đau liều thấp — không đủ cho một ca mổ bụng.
Nếu không mổ, người lính sẽ chết trong vòng một giờ.
Nếu mổ, anh phải chịu toàn bộ cơn đau.
Người lính nhìn bác sĩ, rồi nhìn bà Hồng.
– “Cứ mổ đi… tôi chịu được.”
Câu nói ấy khiến bà Hồng quay đi, cắn chặt môi. Bàn tay bà run lên khi chuẩn bị dụng cụ.
Ca mổ bắt đầu.
Người lính được giữ chặt. Hai chiến sĩ khác nắm tay, nắm chân. Không ai dám nhìn thẳng vào gương mặt anh. Tiếng dao chạm vào da thịt. Tiếng rên bật ra, nghẹn đến khàn đặc.
Bà Hồng lau máu. Đưa kẹp. Hút dịch. Tay bà run, mồ hôi ướt đẫm lưng áo.
Người lính cắn chặt một mảnh vải. Máu thấm qua kẽ răng. Có lúc anh lịm đi, rồi tỉnh lại vì đau.
Bà Hồng vừa làm vừa khóc — nhưng không được phép rơi nước mắt xuống vết mổ.
Ca mổ kéo dài gần một giờ.
Khi kết thúc, người lính ngất lịm. Còn sống.
Sau đó nhiều năm, bà Hồng vẫn mơ thấy đôi mắt ấy — đôi mắt mở to, nhìn thẳng vào trần hầm tối om, chịu đựng cơn đau không lời.
Chiến tranh qua đi. Bà trở về làm y tá ở trạm xá xã. Không ai biết rằng bà từng tham gia một ca mổ không thuốc mê, nơi lòng can đảm của con người được đo bằng từng nhịp thở.
