Nguyễn An Ninh

Nguyễn An Ninh, sinh ngày 15 tháng 9 năm 1900 tại quê mẹ ở xã Long Thượng, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An, là con của chí sĩ Nguyễn An Khương (chí sĩ Nguyễn An Khương là một nhà nho yêu nước tham gia các phong trào Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, Duy Tân, quê ở Quán Tre, huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định, nay thuộc thành phố Hồ Chí Minh).

Lúc còn nhỏ, Nguyễn An Ninh sống với ông ngoại, được học chữ Nho và học Tứ Thư Ngũ Kinh. Đến năm 10 tuổi Nguyễn An Ninh lên Sài Gòn sống với cha mẹ và học tại trường Chasseloup Laubat, ông học rất giỏi môn Pháp văn, tốt nghiệp hạng ưu Trung học cơ sở, được tuyển thẳng vào trường Cao đẳng Hà Nội. Trong thời gian chờ nhập học ông nhận làm phóng viên tập sự viết “tin vỉa hè” ở báo Courrier Saigonnais.

Năm 1916, Nguyễn An Ninh học tại trường Cao đẳng Luật Hà Nội, đang học năm thứ hai, kỳ nghỉ hè về thăm cha, Nguyễn An Ninh không học ở trường Cao đẳng Luật Hà Nội nữa mà đi du học ở Pháp.

Nguyễn An Ninh (1900-1943).

Năm 1918, Nguyễn An Ninh học Luật ở trường Đại học Sorbonne Pari. Ông chăm chỉ học tập, nghiên cứu, tìm hiểu trong thời gian học ở Pháp. Những người Việt Nam mà Nguyễn An Ninh thường tiếp xúc ở Pháp là các bậc cha chú như Phan Châu Trinh, Phan Văn Trường và các đồng chí như Nguyễn Thế Truyền, Nguyễn Ái Quốc. Họ thường cùng nhau tụ họp tại ngôi nhà số 6 Gobelins ở Pari. Nguyễn An Ninh thường xuyên tham dự các cuộc diễn thuyết của các nhà trí thức tiến bộ Pháp, ông kết bạn với một số nhà văn, nhà báo Pháp. Sau hai năm học ông đã đoạt bằng cử nhân Luật sau đó Nguyễn An Ninh về Việt Nam hoạt động cách mạng.

Tháng 8 năm 1920, Nguyễn An Ninh lại đi sang Pháp. Ông được cụ Phan Châu Trinh nhờ làm phiên dịch khi cụ gặp nhà cầm quyền Pháp. Nguyễn An Ninh thường xuyên gặp gỡ và cung cấp tư liệu về tội ác của thực dân Pháp ở Đông Dương cho đồng chí Nguyễn Ái Quốc. Nguyễn An Ninh mở rộng tiếp xúc với các trí thức tiến bộ và các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Pháp. Trong thời gian này ông gia nhập Hội người Việt Nam yêu nước, Hội Liên minh nhân quyền, Hội Liên hiệp thuộc địa.

Nguyên An Ninh (bên trái) và Nguyễn Thế Truyền (bên phải) tại Pháp năm 1927.

Ngày 25 tháng 1 năm 1923, Nguyễn An Ninh về Việt Nam. Hoạt động cứu nước của Nguyễn An Ninh rất sôi nổi như diễn thuyết, viết báo, viết sách. Bài diễn thuyết với chủ đề “Lý tưởng của thanh niên Việt Nam” của ông đọc tại Hội khuyến học Nam Kỳ ở Sài Gòn vang vọng như một bản tuyên ngôn, kêu gọi thanh niên và giới trí thức ý thức được thân phận của người dân mất nước mà hành động. Thống đốc Cognacq nhiều lần gọi ông đến đe dọa, Nguyễn An Ninh âm thầm phản ứng bằng cách cho ra tờ báo Pháp văn La Cloche Fêlée “Cái chuông rè” là cơ quan ngôn luận chống thực dân Pháp, ông không những tự làm báo về mọi mặt, ông tự ôm báo đi bán để tiếp thu dư luận độc giả và quần chúng nhân dân lao động. Trong tập sách nhỏ “Nước Pháp ở Đông Dương” (Nxb A và F.Debesuve, Pari, 1925) ông đã viết: “Không phải vì tình cảm mà nước Pháp đã vượt qua con đường dài 14.000 cây số để sang Đông Dương... Những người An Nam những năm gần đây, với mục đích làm bọn thực dân cảm động đã nói tới lòng nhân đạo của nước Pháp, thì cũng ngây thơ như người châu Âu tin tưởng vào xứ mạng khai hóa văn minh của châu Âu”.

Năm 1925, Nguyễn An Ninh hướng về quần chúng, tin tưởng quần chúng, ông đi vào nông thôn lục tỉnh để xúc tiến việc tổ chức nông dân vốn bất bình với đế quốc, sẵn sàng đứng dậy khi có người kêu gọi và lãnh đạo, điều đó đã thể hiện Nguyễn An Ninh, một trí thức tây học được quảng đại quần chúng nông dân miền Nam nhiệt liệt hưởng ứng. Hành động thực tiễn cách mạng của Nguyễn An Ninh ngày càng xích gần lại với chủ nghĩa Lênin và càng về sau càng đi sát với Đảng Cộng sản Đông Dương mặc dù Nguyễn An Ninh lúc đó chưa đứng trong hành ngũ của Đảng Cộng sản. Nhưng hành động, qua các bài báo và lời tuyên bố của nguyễn An Ninh có thể khẳng định quan điểm của ông trùng hợp với quan điểm của Đảng hồi đó.

Tháng 3 năm 1926, Nguyễn An Ninh bị bắt kết án 18 tháng tù, bị giam 10 tháng thì Nguyễn An Ninh được ân xá, năm 1927 Nguyễn An Ninh lại sang Pháp tiếp tục hoạt động và học chương trình tiến sĩ luật.

Năm 1928, Nguyễn An Ninh trở về nước và tích cực hoạt động chống Pháp. Năm 1929, ông lại bị bắt, bị kết án 3 năm tù với tội “Hội kín Nguyễn An Ninh”. Năm 1930, Nguyễn An Ninh ra tù, ông vẫn tiếp tục đấu tranh chống thực dân Pháp, khi mở (Đại hội Đông Dương: vạch mặt bọn trốtkit, Nguyễn An Ninh ứng cử vào Hội đồng quản hạt…).

Tháng 4 năm 1936, Nguyễn An Ninh lại bị bắt, ông tuyệt thực phản đối và được quần chúng nhân dân nhiệt liệt ủng hộ, buộc lòng thực dân Pháp phải trả tự do cho ông vào tháng 11 năm 1936.

Tờ báo La Cloche Fêlée (Chuông rè) do Nguyễn An Ninh làm chủ bút xuất bản năm 1923.

Ngày 5 tháng 10 năm 1939, Nguyễn An Ninh bị kết án 5 năm tù lưu đày ở Côn Đảo. Khi phải ngồi tù ở Côn Đảo thực dân Pháp đã hành hạ ông đến kiệt sức và ông đã mất trong tù ngày 14 tháng 8 năm 1943.

Nguyễn An Ninh đã dốc tâm học tập và tiếp thu kiến thức, nhằm phục vụ cống hiến đời mình cho sự nghiệp giải phóng đất nước. Trong những năm tháng hoạt động cách mạng ông luôn bị thực dân Pháp theo dõi và liên tục phải vào tù.

Các tác phẩm ông đã xuất bản, ngoài những bài văn diễn thuyết, những bài báo cả tiếng Việt và tiếng Pháp của ông đều rất nổi tiếng và gây tiếng vang lớn trong giới tiến bộ, ngoài ra Nguyễn An Ninh còn soạn các sách như: Tôn giáo, Trưng nữ vương, Dân ước…

Ngày 1 tháng 8 năm 1980, ông được Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu liệt sĩ. Tháng 9 năm 2002, khánh thành xây dựng nhà tưởng niệm Nguyễn An Ninh hơn 3000m2 tại quận 12, thành phố Hồ Chí Minh.

Lê Thị Huệ (Tổng hợp)

Bảo tàng Lịch sử quốc gia