Nguyễn Bặc – Vị Định Quốc công uy nghiêm, tấm gương trung nghĩa bất khuất

Nguyễn Bặc là một trong những công thần tiêu biểu của triều Đinh, người đã cùng Đinh Bộ Lĩnh trải qua những năm tháng gian nan để dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước. Từ một người bạn thuở nhỏ cùng chơi trò cờ lau tập trận, Nguyễn Bặc trở thành một vị tướng tài ba, rồi giữ chức Thừa tướng, Thái tể và được xem là vị tể tướng đầu tiên trong lịch sử nước ta.

Định Quốc Công Nguyễn Bặc

Nguyễn Bặc sinh năm 924 tại Sách Bông, làng Đại Hữu, châu Đại Hoàng, nay thuộc vùng Gia Viễn, Ninh Bình. Ông cùng tuổi và cùng quê với Đinh Bộ Lĩnh. Hai người từ nhỏ đã có mối quan hệ thân thiết. Khi còn nhỏ, Đinh Bộ Lĩnh thường tập hợp những người bạn cùng trang lứa để chơi trò đánh trận. Cờ lau được dùng làm cờ hiệu, những bãi đất và cánh đồng trở thành chiến trường giả định. Nguyễn Bặc là một trong những người bạn thân thiết thường theo Đinh Bộ Lĩnh trong những trò chơi ấy.

Những trò chơi thời thơ ấu tưởng như đơn giản lại phần nào cho thấy tài năng tổ chức và khả năng tập hợp người khác của Đinh Bộ Lĩnh. Khi trưởng thành, Nguyễn Bặc vẫn luôn sát cánh cùng người bạn năm xưa. Hai người không chỉ có tình bạn mà còn kết nghĩa anh em, cùng chung chí hướng trong thời kỳ đất nước đầy biến động.

Vào giữa thế kỷ X, đất nước rơi vào cảnh chia cắt. Các thế lực địa phương nổi lên, tranh giành quyền lực, khiến đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Đinh Bộ Lĩnh dựng cờ khởi nghĩa ở Hoa Lư, từng bước xây dựng lực lượng nhằm dẹp các sứ quân và thống nhất đất nước. Nguyễn Bặc sớm tham gia và trở thành một trong những tướng lĩnh quan trọng của nghĩa quân.

Trong quá trình chinh chiến, Nguyễn Bặc thể hiện rõ tài năng quân sự và sự quyết đoán. Ông được giao chỉ huy nhiều cánh quân tiến đánh các sứ quân đang chiếm giữ những vùng đất khác nhau. Một số thế lực sau khi đối đầu với quân Đinh đã phải quy thuận.

Một trong những chiến dịch đáng chú ý là cuộc tiến đánh sứ quân Nguyễn Siêu ở Tây Phù Liệt. Đây là một trận chiến lớn và quyết liệt. Trước đó, nhiều tướng của Đinh Bộ Lĩnh đã hy sinh trong chiến đấu. Đích thân Đinh Bộ Lĩnh đem quân tiến đánh, đồng thời giao Nguyễn Bặc giữ vai trò tiên phong. Với sự chỉ huy quyết đoán, quân Đinh đã đánh tan lực lượng của Nguyễn Siêu, góp phần mở rộng thế lực của Đinh Bộ Lĩnh.

Nguyễn Bặc cũng tham gia cuộc chiến chống sứ quân Đỗ Cảnh Thạc. Ông chỉ huy một cánh quân tiến đánh thành Trại Quyền. Qua nhiều trận đánh, lực lượng của Đinh Bộ Lĩnh ngày càng lớn mạnh, lần lượt thu phục hoặc đánh bại các sứ quân.

Đến năm 968, tình trạng cát cứ kéo dài nhiều năm cơ bản được chấm dứt. Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Đinh Tiên Hoàng, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt và đóng đô tại Hoa Lư. Một thời kỳ mới mở ra trong lịch sử dân tộc: đất nước được thống nhất và có một chính quyền trung ương độc lập.

Sau khi lên ngôi, Đinh Tiên Hoàng ghi nhận công lao của những người đã cùng mình gây dựng cơ nghiệp. Nguyễn Bặc được phong là đệ nhất công thần. Tuy nhiên, ông lại không nhận vị trí cao nhất cho riêng mình. Nguyễn Bặc xin nhường chức đệ nhất công thần cho Đinh Điền, người có quan hệ họ hàng với nhà vua, còn bản thân đứng thứ hai trong nhóm những công thần trụ cột của triều đình.

Bốn nhân vật thường được nhắc đến như những trụ cột quan trọng của triều Đinh là Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Trịnh Tú và Lưu Cơ. Họ là những người đã cùng Đinh Bộ Lĩnh gây dựng lực lượng, dẹp loạn và đặt nền móng cho chính quyền mới.

Năm 971, Nguyễn Bặc được Đinh Tiên Hoàng phong nhiều chức vụ quan trọng như Khai quốc công thần, Phụ quốc, Thừa tướng, Thái tể và Định quốc công. Với vị trí Thừa tướng, ông giữ vai trò quan trọng trong việc giúp nhà vua điều hành đất nước.

Trong buổi đầu của Đại Cồ Việt, công việc xây dựng quốc gia đặt ra rất nhiều vấn đề. Chính quyền trung ương cần được củng cố, các quy định và nghi lễ triều đình cần được thiết lập, thành quách cần được xây dựng, kinh tế cần được khôi phục sau những năm chiến tranh. Đồng thời, đất nước phải chuẩn bị lực lượng để đối phó với những nguy cơ xâm lược từ bên ngoài.

Nguyễn Bặc đã cùng Đinh Tiên Hoàng và các công thần tham gia xây dựng bộ máy chính quyền mới, góp phần củng cố nền độc lập của Đại Cồ Việt. Vai trò của ông không chỉ nằm trên chiến trường mà còn thể hiện trong công việc tổ chức và quản lý quốc gia.

Nếu Đinh Bộ Lĩnh là người có công thống nhất đất nước thì Nguyễn Bặc là một trong những người góp sức quan trọng vào việc xây dựng nền móng của nhà nước sau thống nhất. Từ một vùng đất từng chia cắt bởi các thế lực địa phương, Đại Cồ Việt từng bước hình thành một chính quyền trung ương có tổ chức và có khả năng bảo vệ nền độc lập.

Nhưng thời kỳ yên ổn không kéo dài lâu. Năm 979, Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn bị sát hại. Người kế vị là Đinh Toàn còn nhỏ tuổi. Triều đình đứng trước một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng.

Trong tình thế ấy, Lê Hoàn, người đang giữ chức Thập đạo tướng quân, ngày càng có ảnh hưởng lớn trong triều đình. Nguyễn Bặc cùng Đinh Điền và Phạm Hạp lo ngại cơ nghiệp nhà Đinh bị thay đổi nên quyết định đứng lên chống lại Lê Hoàn.

Cuộc chiến diễn ra trong thời gian ngắn và cuối cùng lực lượng của Nguyễn Bặc thất bại. Ông bị bắt và hy sinh khi 56 tuổi.

Cái chết của Nguyễn Bặc khép lại cuộc đời của một vị công thần đã gắn bó với nhà Đinh từ những ngày đầu dựng nghiệp. Ông từng cùng Đinh Bộ Lĩnh chơi cờ lau khi còn nhỏ, cùng nhau gây dựng lực lượng, cùng trải qua những trận chiến trong thời kỳ dẹp loạn 12 sứ quân và sau đó trở thành người giữ trọng trách lớn trong triều đình Đại Cồ Việt.

Điều khiến hậu thế đặc biệt kính trọng Nguyễn Bặc không chỉ là những chiến công trên chiến trường hay chức vụ cao mà ông từng nắm giữ. Đó còn là cách ông đối xử với công danh và sự lựa chọn của ông trong những thời điểm đất nước biến động.

Khi được phong đệ nhất công thần, Nguyễn Bặc đã xin nhường vị trí ấy cho Đinh Điền. Hành động này thường được nhắc đến như biểu hiện của sự khiêm nhường và tình nghĩa giữa những người cùng chung chí hướng. Khi nhà Đinh gặp biến cố, ông lại lựa chọn đứng lên bảo vệ cơ nghiệp mà mình đã góp sức xây dựng.

Sau khi Nguyễn Bặc qua đời, nhân dân nhiều nơi lập đền thờ để tưởng nhớ ông. Theo truyền thống địa phương, có nhiều nơi thờ Nguyễn Bặc, đặc biệt là tại vùng Hoa Lư – nơi gắn liền với sự nghiệp của Đinh Bộ Lĩnh và triều Đinh.

Đình Ba Dân ở Tứ Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội cũng là một địa điểm gắn với việc thờ phụng Nguyễn Bặc. Di tích này được Nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử năm 1994.

Hơn một nghìn năm đã trôi qua kể từ thời đại nhà Đinh, nhưng tên tuổi Nguyễn Bặc vẫn được nhắc đến trong lịch sử dân tộc. Từ người bạn thuở cờ lau, ông trở thành vị tướng góp phần dẹp loạn, rồi giữ trọng trách lớn trong triều đình Đại Cồ Việt. Cuộc đời ông là câu chuyện về tình bạn, tài năng, sự khiêm nhường và lòng trung thành.

Nguyễn Bặc đã dành phần lớn cuộc đời mình cho sự nghiệp thống nhất và xây dựng đất nước. Những đóng góp của ông trong buổi đầu nhà Đinh đã góp phần đặt nền móng cho một quốc gia Đại Cồ Việt độc lập, tự chủ. Chính vì vậy, ông được hậu thế ghi nhớ như một trong những công thần nổi bật của buổi đầu lịch sử Việt Nam độc lập.