Nguyễn Bỉnh Khiêm
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585), hiệu Bạch Vân am cư sĩ, được dân gian tôn xưng là Trạng Trình, là một danh nhân văn hóa, nhà thơ, nhà giáo và nhà tiên tri lỗi lạc của Việt Nam thế kỷ XVI.
Ông nổi tiếng với tài năng uyên thâm, đặc biệt là về Dịch học và lý số, cùng với những lời sấm truyền được cho là đã dự đoán nhiều sự kiện lịch sử.
Tiểu sử Nguyễn Bỉnh Khiêm
• Tên thật: Nguyễn Văn Đạt, sau đổi thành Nguyễn Bỉnh Khiêm.
• Quê quán: Làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương (nay thuộc xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng).
• Học vấn: Ông theo học thầy Bảng nhãn Lương Đắc Bằng.
• Năm 1535, ở tuổi 45, ông đỗ Trạng nguyên dưới triều Mạc Đăng Doanh.
• Ông làm quan đến chức Tả Thị Lang Bộ Hình, Tả Thị Lang Bộ Lại, kiêm Đông Các Đại học sĩ.
• Năm 1542, thời Mạc Hiến Tông, vua còn nhỏ tuổi, triều đình có nhiều lộng thần, ông dâng sớ xin chém 18 người nhưng không được chấp thuận, bèn xin cáo quan về quê.
• Sau khi về ở ẩn, ông lập quán Trung Tân, dựng Am Bạch Vân, lấy hiệu là Bạch Vân cư sĩ. Ông mở trường dạy học bên sông Tuyết nên được học trò tôn là Tuyết Giang Phu Tử (Người thầy sông Tuyết).
Các giai thoại nổi bật
Các giai thoại về Trạng Trình chủ yếu xoay quanh khả năng tiên tri và dự đoán vận mệnh đất nước của ông, thể hiện qua các bài Sấm Trạng Trình và những lời khuyên cho các nhân vật lịch sử:
• Khuyên chúa Trịnh Kiểm: Khi Trịnh Kiểm muốn diệt nhà Lê để củng cố quyền lực, đã đến hỏi Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông khuyên: "Giữ chùa thờ Phật thì ăn oản" (ý nói nếu giữ ngôi vua nhà Lê và chỉ giữ vai trò phụ tá thì quyền lực sẽ bền vững).
• Khuyên Nguyễn Hoàng: Nguyễn Hoàng lo sợ bị anh rể là Trịnh Kiểm hãm hại, đã đến hỏi Trạng Trình. Ông nói: "Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân" (Một dải Hoành Sơn có thể dung thân muôn đời), ám chỉ vùng đất từ đèo Ngang trở vào (tức vùng Thuận Hóa, Quảng Nam), nơi sau này Nguyễn Hoàng lập nên cơ đồ của các Chúa Nguyễn.
• Khuyên nhà Mạc: Khi nhà Mạc suy yếu và bị tấn công, vua Mạc cử người đến hỏi ý kiến ông. Trạng Trình khuyên: "Đất Cao Bằng tuy nhỏ nhưng có thể giữ được ba đời". Nhà Mạc theo lời, rút lên Cao Bằng và quả thật đã giữ được vùng này một thời gian dài.
Và còn nhiều giai thoại khác…
Những lời sấm truyền của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm được tập hợp trong Sấm Trạng Trình. Tác phẩm này đưa ra những lời tiên tri trong chiều dài nhiều thế kỷ, đến nay vẫn còn được tìm hiểu và luận giải.
Điển hình câu sấm NAM ĐÀN SINH THÁNH, được cho là câu sấm tiên tri về sự xuất hiện cuả Chủ tịch Hồ Chí Minh:
Đụn Sơn phân giải
Bò Đái thất thanh
Thủy đáo Lam thành
Nam Đàn sinh thánh”.
Tạm dịch nghĩa là: “Khi núi Đụn chẻ đôi, khe Bò Đái mất tiếng, sông Lam khoét vào chân núi Lam Thành, đất Nam Đàn sẽ sinh ra bậc thánh nhân”.
Trong một cuộc gặp giữa cụ Phan Bội Châu, học giả Đào Duy Anh, và nhà nho Trần Lê Hữu, nội dung cuộc đối thoại chỉ xoay quanh tình thế nước nhà và tương lai sẽ ra sao, Trần Lê Hữu có hỏi: "Thưa cụ Phan, “Bò Đái thất thanh, Nam Đàn sinh thánh” chẳng phải là cụ hay sao? Cụ còn thất bại nữa là người khác!".
Phan Bội Châu đáp: "Kể cái nghề cử tử xưa kia tôi cũng có tiếng thật. Dân ta thường có thói trọng người văn học và gán cho người ta tiếng nọ tiếng kia. Nhưng nếu Nam Đàn có thánh thực thì chính là ông Nguyễn Ái Quốc chứ chẳng phải ai khác".
