Nguyễn Bỉnh Khiêm – bậc hiền tài của dân tộc
Trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XVI, Nguyễn Bỉnh Khiêm là một danh nhân nổi tiếng về tài học, thơ văn và tư tưởng. Ông được người đời kính trọng với tên gọi Trạng Trình.
Nguyễn Bỉnh Khiêm sinh năm 1491, tại làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại, nay thuộc huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng.
Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, chăm chỉ học tập và có kiến thức sâu rộng.
Một người hỏi:
— Vì sao ông dành nhiều thời gian đọc sách và học tập?
Nguyễn Bỉnh Khiêm trả lời:
— Học để hiểu đạo lý, hiểu việc đời và biết cách sống có ích cho mọi người.
Năm 1535, khi đã 44 tuổi, Nguyễn Bỉnh Khiêm tham dự kỳ thi Đình dưới triều Mạc và đỗ Trạng nguyên.
Sau khi đỗ đạt, ông làm quan trong triều đình.
Tuy nhiên, ông nhận thấy triều chính có nhiều điều bất ổn và không đồng tình với một số quan lại tham nhũng.
Một người hỏi:
— Nếu thấy điều sai trái, ông sẽ làm gì?
Nguyễn Bỉnh Khiêm trả lời:
— Người làm quan phải giữ được khí tiết. Không thể vì lợi ích riêng mà làm điều trái với đạo lý.
Ông từng dâng sớ xin vua trừng trị một số quan lại lộng quyền. Khi không được chấp thuận, ông xin cáo quan về quê.
Sau khi rời triều đình, Nguyễn Bỉnh Khiêm trở về quê mở trường dạy học.
Ông dựng am ở quê và lấy hiệu là Bạch Vân cư sĩ.
Học trò từ nhiều nơi tìm đến học.
Một học trò hỏi:
— Thưa thầy, học điều gì là quan trọng nhất?
Nguyễn Bỉnh Khiêm trả lời:
— Học chữ chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là phải biết làm người, biết phân biệt đúng sai và sống có đạo đức.
Nguyễn Bỉnh Khiêm sáng tác nhiều thơ văn bằng cả chữ Hán và chữ Nôm.
Các tác phẩm của ông thể hiện tình yêu thiên nhiên, cuộc sống thanh bạch và những suy ngẫm sâu sắc về thời cuộc.
Tác phẩm nổi tiếng của ông gồm “Bạch Vân am thi tập” và “Bạch Vân quốc ngữ thi”.
Không chỉ là một nhà thơ, Nguyễn Bỉnh Khiêm còn được nhiều người tìm đến để hỏi ý kiến về việc đời.
Ông luôn khuyên con người phải biết nhìn xa, suy nghĩ thận trọng và giữ đạo lý.
Một học trò hỏi:
— Thưa thầy, điều gì giúp con người đứng vững trước những biến động của cuộc đời?
Nguyễn Bỉnh Khiêm trả lời:
— Hãy giữ tâm mình ngay thẳng, biết đủ và đừng để lợi ích trước mắt làm mất đi điều đúng đắn.
Nguyễn Bỉnh Khiêm qua đời năm 1585, hưởng thọ 94 tuổi.
Sau khi ông mất, tên tuổi và tư tưởng của ông vẫn được nhiều thế hệ nhắc đến.
Ông được xem là một trong những danh nhân văn hóa lớn của Việt Nam, có ảnh hưởng sâu rộng đến văn học và tư tưởng thời kỳ này.
Một học sinh hỏi cô giáo:
— Thưa cô, vì sao Nguyễn Bỉnh Khiêm được gọi là Trạng Trình?
Cô giáo trả lời:
— “Trạng” xuất phát từ việc ông đỗ Trạng nguyên, còn “Trình” gắn với tên hiệu Trình Tuyền mà người đời dùng để kính trọng ông. Ông được biết đến như một bậc trí thức uyên bác và có khí tiết.
BÀI HỌC
Câu chuyện về Nguyễn Bỉnh Khiêm nhắc chúng ta về tinh thần học tập, khí tiết, đạo đức và cách sống thanh cao.
Ông cho thấy một người có tri thức không chỉ cần học rộng mà còn phải biết giữ phẩm chất, suy nghĩ độc lập và sống có trách nhiệm.
Đối với học sinh ngày nay, bài học từ Nguyễn Bỉnh Khiêm là chăm chỉ học tập, trung thực, biết phân biệt đúng sai và không chạy theo những lợi ích trước mắt.
