Nguyễn Bỉnh Khiêm – Danh nhân văn hóa, bậc hiền triết giữa thời loạn
Trạng nguyên, nhà thơ lớn, nhà tư tưởng lỗi lạc với những lời khuyên chiến lược định hướng cục diện chính trị đất nước.
Nguyễn Bỉnh Khiêm sinh năm 1491 tại Vĩnh Lại (nay thuộc Hải Phòng). Ông sống trọn vẹn trong một thế kỷ đầy biến động khi nhà Lê sơ sụp đổ, nhà Mạc lên thay, kéo theo những cuộc nội chiến khốc liệt Nam - Bắc triều. Do thời cuộc nhiễu nhương, đến năm 45 tuổi ông mới ra thi và đỗ Trạng nguyên dưới triều Mạc. Dù được trọng dụng, nhưng chứng kiến sự thối nát của quan trường, ông dâng sớ xin chém 18 lộng thần. Sớ không được y chuẩn, ông lập tức treo ấn từ quan về quê dựng am Bạch Vân, mở trường dạy học.
Đóng góp lớn nhất của Nguyễn Bỉnh Khiêm không nằm ở quyền lực chính trị mà ở tầm vóc tư tưởng. Ông được các tập đoàn phong kiến đương thời (nhà Mạc, chúa Trịnh, chúa Nguyễn) vô cùng kính trọng và thường xuyên tìm đến xin cao kiến. Bằng nhãn quan chiến lược sắc bén, ông đã đưa ra những lời khuyên làm thay đổi lịch sử (như khuyên Nguyễn Hoàng "Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân" để mở cõi về phương Nam, hay khuyên họ Trịnh "Giữ chùa thờ Phật thì được ăn oản" để duy trì danh nghĩa vua Lê, tránh sự phẫn nộ của dân chúng).
Bên cạnh đó, ông để lại di sản thi ca đồ sộ với triết lý nhân sinh sâu sắc, phê phán thói đời đen bạc, ca ngợi lối sống thanh cao, hòa hợp với tự nhiên. Khi nghiên cứu Nguyễn Bỉnh Khiêm, người ta thấy hình ảnh một kẻ sĩ chân chính, dùng trí tuệ và sự sáng suốt của mình để cố gắng xoa dịu, định hướng những xung đột của thời đại. Ông xứng đáng là đại danh nhân văn hóa, một bậc "Trạng Trình" sống mãi trong tâm thức người Việt.
