Nguyễn Bình – xây dựng Chiến khu Đông Triều năm 1945

Nguyễn Bình

Năm sinh – năm mất: 1908–1951

Quê quán: làng An Phú, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên

Nguyễn Bình tên khai sinh Nguyễn Phương Thảo, sinh ở Hưng Yên và trải qua nhiều năm hoạt động chính trị trước Cách mạng tháng Tám. Ông từng bị giam, sau khi ra tù tiếp tục gây dựng quan hệ với những người hoạt động yêu nước ở Hưng Yên và Hải Phòng. Trước năm 1945, các nhóm vũ trang còn phân tán, thiếu trang bị và thiếu một bộ chỉ huy chung. Ở khu vực Đông Triều, Nguyễn Bình tham gia tổ chức lực lượng và được giao chỉ huy khi phong trào bước vào giai đoạn giành chính quyền. Địa bàn từ vùng mỏ tới các tuyến sông, đường bộ ở phía đông Bắc Bộ đòi hỏi người chỉ huy vừa biết tập hợp người vừa chọn đúng mục tiêu trong lúc tình hình thay đổi nhanh.

Ngày 8 tháng 6 năm 1945, lực lượng dưới sự chỉ huy của ông tiến công các đồn tại Đông Triều, Chí Linh, Tràng Bạch và Mạo Khê, mở ra quá trình giải phóng các địa bàn lân cận. Chiến khu Đông Triều, còn gọi Chiến khu Trần Hưng Đạo, hình thành trên cơ sở ấy. Tháng 7 cùng năm, lực lượng chiến khu tiếp tục tiến công tỉnh lỵ Quảng Yên. Những trận đánh diễn ra trước Cách mạng tháng Tám, khi chính quyền trên cả nước chưa chuyển giao và các đội vũ trang phải tự tìm vũ khí, giữ liên lạc giữa các địa bàn. Nguyễn Bình không chỉ trực tiếp ra lệnh đánh một đồn; sau trận còn phải tổ chức người giữ khu vực đã giành được và chuẩn bị cho những hoạt động tiếp theo.

Sau tháng 8 năm 1945, Nguyễn Bình được điều vào Nam Bộ giữa lúc cuộc kháng chiến chống Pháp tại đây bắt đầu. Các lực lượng vũ trang địa phương có xuất phát điểm khác nhau, hoạt động trên địa bàn rộng và chưa thống nhất hoàn toàn cách chỉ huy. Với vai trò Tư lệnh Khu 7, ông tham gia tập hợp các đơn vị, phối hợp với tổ chức đảng địa phương và thúc đẩy việc đặt lực lượng dưới một bộ chỉ huy có khả năng lập kế hoạch chung. Hội nghị quân sự Nam Bộ tại An Phú Xã là một mốc của quá trình này. Người chỉ huy tại miền Đông phải giải quyết đồng thời vấn đề quân sự, tổ chức và quan hệ giữa nhiều nhóm đang cùng chống Pháp.

Ngày 25 tháng 1 năm 1948, Hồ Chí Minh ký sắc lệnh phong Nguyễn Bình quân hàm Trung tướng. Ông là Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Việc phong hàm diễn ra khi chiến trường Nam Bộ còn cách xa vùng căn cứ trung ương, giao thông và liên lạc khó khăn. Trong những năm sau, ông tiếp tục chỉ huy, xây dựng lực lượng ở miền Nam. Từ tổ chức chiến khu ở Đông Triều đến thống nhất lực lượng kháng chiến tại Nam Bộ, công việc của ông gắn với hai địa bàn khác nhau nhưng cùng một nhu cầu: tạo ra sức chiến đấu từ những đơn vị vốn rời rạc.

Năm 1951, Nguyễn Bình được điều ra miền Bắc nhận nhiệm vụ mới. Trên đường đi qua khu vực biên giới Việt Nam – Campuchia, ông bị phục kích và hy sinh ngày 29 tháng 9. Cuộc đời ông dừng lại khi mới 43 tuổi. Về sau Nhà nước truy tặng ông những phần thưởng cao quý, trong đó có danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Những mốc Đông Triều năm 1945, Nam Bộ sau ngày kháng chiến bùng nổ và quân hàm năm 1948 cho thấy một người chỉ huy phải vừa đánh trận vừa xây dựng tổ chức trong những năm đầu của quân đội cách mạng.