NGUYỄN CHÁNH - VỊ TƯỚNG KHÔNG QUÂN HÀM

1. Đội du kích Ba Tơ: Ông là một trong những người lãnh đạo cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ (1945), đặt nền móng cho lực lượng vũ trang cách mạng tại Nam Trung Bộ.

• "Linh hồn" của Liên khu 5: Trong kháng chiến chống Pháp, ông giữ chức Chính ủy kiêm Tư lệnh Liên khu 5. Dưới sự chỉ huy của ông, quân dân ta đã đập tan các cuộc hành quân lớn của Pháp, giữ vững vùng tự do rộng lớn từ Quảng Nam đến Bình Định, Phú Yên.

• Chiến thắng An Khê và Đăk Pơ: Đây là những trận đánh vang dội, tiêu diệt binh đoàn cơ động tinh nhuệ bậc nhất của Pháp (GM100), góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của chiến dịch Đông Xuân 1953 - 1954, chia lửa với chiến trường Điện Biên Phủ.

2. "Vị tướng không quân hàm"

Một chi tiết rất đặc biệt và xúc động về ông là Nguyễn Chánh chưa kịp thụ phong quân hàm chính thức thì đã đột ngột qua đời vào năm 1957 do bạo bệnh ở tuổi 43.

Tuy nhiên, trong lòng cán bộ, chiến sĩ và nhân dân miền Trung, ông luôn được gọi với sự tôn kính là Tướng Nguyễn Chánh. Sau này, để ghi nhận công lao to lớn của ông, Nhà nước đã truy tặng ông cấp bậc Trung tướng (năm 1959).

3. Một tâm hồn nghệ sĩ giữa lòng chiến trận

Giống như Nguyễn Văn Thạc yêu văn chương, Nguyễn Chánh cũng là một người có tâm hồn nghệ thuật rất lớn.

• Ông chính là người đã có công lớn trong việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật Hát Bội (Tuồng) và các loại hình văn hóa dân gian tại Liên khu 5 giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt.

• Ông quan niệm rằng: Đánh giặc để giữ nước, nhưng văn hóa mới là cái hồn cốt để dân tộc trường tồn.

4. Danh hiệu và sự tôn vinh

Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc, ông đã được Đảng và Nhà nước truy tặng:

1. Huân chương Sao Vàng (Huân chương cao quý nhất của Việt Nam).

2. Huân chương Hồ Chí Minh.

3. Tên của ông được đặt cho nhiều con đường lớn tại Hà Nội, Đà Nẵng, Quảng Ngãi và Nha Trang.

*Một trong những trận đánh oanh liệt của ông:

Bối cảnh: "Cú đấm bồi" sau Điện Biên Phủ

Sau khi thực dân Pháp thất bại tại Điện Biên Phủ (7/5/1954), tinh thần quân Pháp ở các chiến trường khác suy sụp nghiêm trọng. Tại Tây Nguyên, thực dân Pháp quyết định rút quân từ An Khê về Pleiku để bảo toàn lực lượng.

Lực lượng rút chạy là Binh đoàn Cơ động 100 (GM100) – một đơn vị tinh nhuệ bậc nhất của quân đội viễn chinh Pháp, vừa từ chiến trường Triều Tiên trở về, được trang bị vũ khí cực kỳ hiện đại.

Sự chỉ huy của Tư lệnh Nguyễn Chánh

Với tư cách là Tư lệnh Liên khu 5, tướng Nguyễn Chánh đã nhận định chính xác ý đồ rút lui của địch. Ông đã ra lệnh cho Trung đoàn 96 (một trung đoàn mới thành lập, lực lượng mỏng hơn địch nhiều lần) thực hiện trận phục kích tại khu vực cầu Đak Pơ trên đường 19.

Nghệ thuật quân sự đặc sắc:

• Lấy ít địch nhiều: Trung đoàn 96 chỉ có khoảng 700 chiến sĩ, trong khi Binh đoàn 100 của Pháp có tới hơn 3.000 quân cùng hàng trăm xe cơ giới, xe tăng và pháo binh.

• Nghi binh tài tình: Tướng Nguyễn Chánh đã lệnh cho trinh sát kỹ thuật phát lệnh công khai trên mạng thông tin liên lạc để đánh lừa quân Pháp, khiến chúng tưởng rằng chủ lực của ta đang ở hướng khác, làm địch chủ quan khi hành quân qua Đak Pơ.

Diễn biến trận đánh

• 13 giờ ngày 24/6/1954: Khi đoàn xe dài dằng dặc của GM100 lọt vào trận địa phục kích tại Đak Pơ, quân ta đồng loạt nổ súng. Các chiến sĩ áp sát đánh giáp lá cà, khiến pháo binh và máy bay địch không thể yểm trợ vì sợ trúng quân mình.

• Hỗn loạn và tan rã: Bị đánh bất ngờ ngay tại "tử huyệt" địa hình, Binh đoàn 100 tinh nhuệ hoàn toàn tan rã. Chỉ trong vòng vài giờ đồng hồ, con đường 19 rực lửa với xác xe cơ giới và pháo binh địch.

Kết quả vang dội

• Ta tiêu diệt và bắt sống hơn 2.000 tên địch, trong đó có cả Đại tá Barrou – chỉ huy trưởng binh đoàn.

• Thu giữ hơn 300 xe cơ giới (xe tăng, xe tải) và rất nhiều pháo 105mm.

• Giải phóng hoàn toàn huyện An Khê và làm phá sản hoàn toàn kế hoạch rút lui của quân Pháp tại Tây Nguyên.