Nguyễn Chích và kế sách tiến vào Nghệ An mở ra bước ngoặt chiến lược của khởi nghĩa Lam Sơn

Nguyễn Chích và kế sách tiến vào Nghệ An mở ra bước ngoặt chiến lược của khởi nghĩa Lam Sơn

Trong lịch sử khởi nghĩa Lam Sơn, nếu như Nguyễn Trãi là kiến trúc sư về mặt tư tưởng ngoại giao, Trần Nguyên Hãn là thiên tài tác chiến công thành, thì Nguyễn Chích chính là tác giả của kế sách quân sự có tính chất quyết định nhất, làm thay đổi toàn bộ cục diện cuộc kháng chiến chống quân Minh. Kế sách chuyển hướng tiến quân vào Nghệ An do ông đề xuất đã đưa nghĩa quân Lam Sơn thoát khỏi thế bị bao vây hiểm nghèo ở vùng núi Thanh Hóa, mở ra bước phát triển thần tốc dẫn đến thắng lợi hoàn toàn của dân tộc.

Nguyễn Chích (1382 – 1448) quê ở làng Hoàng Đô, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, ông sớm mồ côi cha mẹ, phải tự mình làm lụng kiếm sống. Tuy không xuất thân từ chốn quan trường hay dòng dõi thư hương, Nguyễn Chích lại là người thông minh bẩm sinh, giàu lòng yêu nước, có chí khí phi thường và rất am hiểu địa hình sông núi.

Khi quân Minh tràn sang xâm lược và áp đặt ách đô hộ tàn bạo lên đất nước, Nguyễn Chích đã tự đứng lên chiêu tập thanh niên trong vùng, thành lập một đội nghĩa binh độc lập tại căn cứ núi Đình Trung (Đông Sơn). Ông nổi tiếng với việc sáng tạo ra phương pháp huấn luyện bồ câu đưa tin – một hình thức thông tin liên lạc quân sự độc đáo và hiệu quả thời bấy giờ, giúp lực lượng của ông liên tục qua mặt các đợt vây quét của kẻ thù.

Năm 1420, nhận thấy cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Bình Định Vương Lê Lợi lãnh đạo là ngọn cờ quy tụ sức mạnh toàn dân, Nguyễn Chích đã chủ động đem toàn bộ lực lượng và căn cứ của mình gia nhập nghĩa quân Lam Sơn. Lê Lợi hết sức vui mừng, trọng dụng ông và giao giữ nhiều trách nhiệm quân sự quan trọng.

Giai đoạn từ năm 1418 đến 1423 là thời kỳ vô cùng gian khổ của nghĩa quân Lam Sơn. Lực lượng ta còn mỏng, lại liên tục bị quân Minh vây ráp gắt gao ở vùng núi hiểm trở Tây Bắc Thanh Hóa. Nghĩa quân nhiều lần rơi vào tình thế hiểm nghèo, thiếu lương thực trầm trọng, đối mặt với nguy cơ bị tiêu diệt. Dù đã thực hiện hòa hoãn tạm thời vào năm 1423, nhưng khi kẻ thù lật lọng chuẩn bị siết chặt gọng kìm phản công, Bộ chỉ huy Lam Sơn đứng trước bài toán chiến lược hóc húa: tiếp tục cố thủ ở Thanh Hóa hay tìm một hướng đi mới?

Tại cuộc họp chiến lược quan trọng cuối năm 1424, Nguyễn Chích đã mạnh dạn đề xuất một kế sách táo bạo và thiên tài. Ông phân tích: Nghệ An là nơi đất rộng, người đông, địa thế hiểm yếu, trong khi lực lượng quân Minh ở đây tương đối mỏng và yếu. Nếu nghĩa quân bất ngờ tiến vào đánh chiếm Nghệ An, làm chỗ đứng chân, rồi từ đó tích trữ lương thảo, chiêu mộ binh sĩ thì mới có thể tính chuyện quay lại giải phóng Đông Quan và cả nước.

Kế sách của Nguyễn Chích đã lập tức thuyết phục được Bình Định Vương Lê Lợi và toàn thể Bộ chỉ huy nghĩa quân. Tháng 10 năm 1424, nghĩa quân Lam Sơn bắt đầu cuộc hành quân thần tốc tiến vào Nghệ An.

Thực hiện đúng kế sách của Nguyễn Chích, nghĩa quân bất ngờ tập kích hạ đồn Trà Lân, đánh tan các đợt viện binh của địch, rồi tiến xuống giải phóng toàn bộ dải đất Nghệ An, Hà Tĩnh. Từ một lực lượng bị dồn ép ở vùng núi Thanh Hóa, chỉ trong một thời gian ngắn, nghĩa quân Lam Sơn đã làm chủ một vùng đất rộng lớn, thu hút hàng vạn thanh niên Nghệ - Tĩnh gia nhập quân đội, nguồn lương thảo dồi dào được đảm bảo vững chắc. Đúng như Nguyễn Chích dự báo, Nghệ An đã trở thành đại bản doanh chiến lược để nghĩa quân làm bàn đạp tiến ra Bắc giải phóng toàn bộ đất nước.

Sau khi đất nước hoàn toàn độc lập năm 1428, Nguyễn Chích được phong làm Khai quốc công thần, giữ nhiều chức vụ trọng yếu trong triều đình Lê Sơ như Nhập nội Thiếu úy, Đình úy. Ông dốc lòng chăm lo củng cố quốc phòng, xây dựng quân đội và giữ gìn bình yên cho nhân dân bờ cõi.

Nguyễn Chích là biểu tượng sáng ngời của tài năng quân sự xuất phát từ nhân dân. Kế sách tiến vào Nghệ An của ông không chỉ phản ánh tư duy chiến lược quân sự sắc bén mà còn là một minh chứng hùng hồn cho trí tuệ Đại Việt trong nghệ thuật chiến tranh giải phóng dân tộc.