Nguyễn Cơ Thạch – Đổi mới đối ngoại và xây dựng đội ngũ ngoại giao

Nguyễn Cơ Thạch không chỉ lo những cuộc tiếp xúc và đàm phán trước mắt. Trong công việc xây dựng ngành ngoại giao, ông thúc đẩy cơ chế tập sự cấp vụ, cấp bộ, mở cơ hội để cán bộ trẻ có năng lực được thử sức và đề bạt. Nét riêng ấy giúp nhận ra một mạch bền bỉ trong cuộc đời ông: vừa đảm đương nhiệm vụ, vừa chuẩn bị con người cho chặng đường tiếp theo của đất nước. [2]

Từ Liên Minh đến những nhiệm vụ kháng chiến

Ông tên khai sinh là Phạm Văn Cương, sinh ngày 15-5-1921 tại xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Năm 1937, ông tham gia cách mạng, hoạt động trong Thanh niên Dân chủ rồi Thanh niên Phản đế ở Nam Định. Từ một địa phương đồng bằng Bắc Bộ, hành trình của người thanh niên ấy sớm gắn với cuộc đấu tranh giành độc lập. [1]

Trong những năm 1940–1945, ông bị thực dân Pháp giam tại Nam Định, Hòa Bình và Sơn La. Năm 1943, ngay trong nhà tù Sơn La, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Những mốc ấy đánh dấu chặng hoạt động đầu đời đầy thử thách, trước khi ông bước vào các nhiệm vụ của chính quyền cách mạng và kháng chiến. [1]

Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Cơ Thạch công tác tại Bộ Quốc phòng, từng làm Bí thư của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Tiếp đó là những nhiệm vụ ở Hà Đông và Liên khu 3: từ công tác cấp ủy, chính quyền kháng chiến đến tổ chức các cơ quan. Trước khi trở thành nhà ngoại giao, ông đã trải qua nhiều vị trí đòi hỏi khả năng điều hành và phối hợp công việc. [1]

Góp sức trên mặt trận ngoại giao

Từ năm 1954 đến năm 1960, ông đảm nhiệm công việc Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao rồi Tổng lãnh sự Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Ấn Độ. Tháng 8-1960, ông trở thành Thứ trưởng Bộ Ngoại giao; trong các năm 1961–1962, làm Quyền trưởng đoàn đại biểu Chính phủ tại Hội nghị quốc tế Giơ-ne-vơ về Lào. Công việc của ông từ đây gắn sâu với những cuộc thương lượng quốc tế. [1]

Trong giai đoạn 1964–1974, Nguyễn Cơ Thạch phụ trách công tác đấu tranh ngoại giao chống Mỹ và làm trợ lý cho Lê Đức Thọ trong đàm phán với Mỹ. Bộ Ngoại giao ghi nhận ông có đóng góp quan trọng vào việc ký kết và thực hiện Hiệp định Pa-ri về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. Đó là một dấu ấn lớn trong chặng đường ông góp sức bảo vệ lợi ích dân tộc trên bàn đàm phán. [1]

Sau năm 1975, ông tiếp tục hoạt động trên nhiều hướng đối ngoại: làm đặc phái viên Chính phủ thăm các nước A-rập, Tây Âu, Bắc Âu và ASEAN; dẫn đầu đoàn Việt Nam tại các hội nghị của Phong trào Không liên kết và Đại hội đồng Liên hợp quốc. Từ tháng 2-1980 đến tháng 7-1991, ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao; tháng 2-1987, đảm nhiệm cương vị Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. [1]

Đổi mới công việc, chuẩn bị người tiếp nối

Ở chặng đường này, đóng góp của Nguyễn Cơ Thạch thể hiện cả trong chính sách và tổ chức. Ông kiến nghị, góp phần chỉ đạo những điều chỉnh chiến lược về đối ngoại, hướng tới đưa Việt Nam thoát khỏi thế bị bao vây, cô lập và mở rộng quan hệ quốc tế. Đồng thời, ông coi xây dựng ngành quan trọng ngang với thực hiện nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy đào tạo chuyên môn, ngoại ngữ và cải tiến phương pháp làm việc. [1][2]

Việc chuẩn bị đội ngũ được ông triển khai bằng những cách làm cụ thể: tổ chức các viện, ban nghiên cứu; mở lớp bồi dưỡng; huy động cán bộ trình độ cao biên soạn giáo trình. Cơ chế tập sự lãnh đạo tạo thêm đường phát triển cho cán bộ trẻ. Nhìn vào những việc ấy, có thể thấy dấu ấn của ông không chỉ nằm ở phần việc tự mình giải quyết, mà còn ở năng lực ông góp phần gây dựng cho cả ngành. [2]

Từ tháng 10-1991 đến năm 1998, Nguyễn Cơ Thạch tiếp tục nghiên cứu tổng kết công tác ngoại giao, kinh tế thế giới và chiến lược đối ngoại. Ông qua đời ngày 10-4-1998 tại Hà Nội. Năm 2021, tại tọa đàm kỷ niệm một trăm năm ngày sinh ông, những sáng kiến xây dựng ngành tiếp tục được trao đổi và Chương trình Học bổng khuyến học Nguyễn Cơ Thạch được công bố. Nét riêng ở đầu câu chuyện trở lại ở đây: sự chăm lo cho người tiếp nối vẫn là một phần di sản được nhắc nhớ bằng công việc cụ thể. [1][2]

Nguồn tư liệu

[1] Bộ Ngoại giao: Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch (từ 02/1980 đến 07/1991)

https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/pho-thu-tuong-bo-truong-nguyen-co-thach-tu-021980-den-071991--4906-167.html

[2] Báo Nhân Dân: Tầm nhìn Nguyễn Cơ Thạch trong sự nghiệp xây dựng ngành ngoại giao toàn diện, hiện đại

https://nhandan.vn/tam-nhin-nguyen-co-thach-trong-su-nghiep-xay-dung-nganh-ngoai-giao-toan-dien-hien-dai-post642289.html