Nguyễn Đình Xô

Năm 1965, bước sang tuổi 19, trước tiếng gọi của Tổ quốc, Nguyễn Đình Xô viết đơn bằng máu tình nguyện vào Nam chiến đấu. Giây phút lên đường, anh chỉ kịp nắm tay người yêu, gửi gắm lời hẹn: “Ngày chiến thắng, anh sẽ về”.Sau ba tháng huấn luyện, ngày 13-9-1965, anh vượt Trường Sơn vào chiến trường Tây Nguyên, biên chế trong Đại đội 6, Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 88, Sư đoàn 302. Vừa đặt chân đến nơi mới, người lính trẻ đã phải đối mặt với khí hậu khắc nghiệt, bệnh tật rừng núi và những trận đánh căng thẳng triền miên. Nhưng chính gian khổ ấy đã rèn nên bản lĩnh của Nguyễn Đình Xô.Ngày 18-7-1966, trong một trận chiến dữ dội tại Gia Lai, anh bị thương nặng và rơi vào tay địch. Từ đó, hành trình đầy thử thách của người chiến sĩ trẻ bắt đầu trong những nhà giam của kẻ thù. Cuối năm 1967, anh bị chuyển ra Nhà tù Phú Quốc. Những cán bộ chính trị trong nhà tù bí mật bầu anh làm Bí thư chi đoàn, giao trọng trách tập hợp lực lượng, giữ gìn kỷ luật nội bộ và tổ chức đấu tranh đòi nhà cầm quyền tôn trọng Công ước Giơ-ne-vơ về đối xử với tù binh. Đầu năm 1969, khi phái đoàn Hồng Thập Tự quốc tế đến kiểm tra, nhà cầm quyền tìm mọi cách buộc tù binh phải nói dối. Nhưng đúng thời khắc quan trọng nhất, Nguyễn Đình Xô và một số đồng chí đã đứng dậy, thẳng thắn tố cáo những hành vi ngược đãi mà họ phải chịu đựng. Bọn cai ngục tức tối đặt anh vào diện “theo dõi đặc biệt”.Từ khoảnh khắc đó, cuộc sống của Nguyễn Đình Xô trong nhà tù càng thêm khắc nghiệt. Ngày 12-4-1969, tên anh xuất hiện trong danh sách 12 tù nhân bị đưa đi thẩm vấn đặc biệt. Trước khi rời phòng giam, anh bình tĩnh gửi gắm bạn tù chiếc áo còn lành lặn và dặn:“Tôi đi lần này chắc không trở lại. Nhắn với quê hương và gia đình rằng tôi giữ trọn lời hứa. Còn với người tôi thương… mong cô ấy hạnh phúc”.Quân giặc đánh đập Nguyễn Đình Xô vô cùng tàn nhẫn. Chúng dùng còng khóa chân tay anh vào chân ghế, lấy những chiếc đinh đóng vào đầu ngón tay. Cứ mỗi lần đóng đinh vào một ngón tay, chúng lại hỏi: “Có phải mày là lãnh đạo trong tù không?”. Nguyễn Đình Xô cắn răng chịu đựng và chỉ trả lời một từ “không”. Sau đó, chúng bỏ anh vào chiếc bao buộc túm lại, múc từng gáo nước sôi giội lên cơ thể anh. Mỗi gáo nước giội chúng lại hỏi, tra khảo, anh vẫn một mực không khai, không kêu ca. Khi chúng giội đến xoong nước thứ ba lên đầu anh thì Nguyễn Đình Xô trút hơi thở cuối cùng.Nguyễn Đình Xô mất đi, nhưng tấm gương đấu tranh nơi ngục tù càng thêm mạnh mẽ. Người bạn tù Nguyễn Trọng Khiêm đã dành tặng ông những câu thơ chất chứa: “… Anh nằm đất đảo đưa nôi/ Câu ca quan họ ngọt bùi ru anh/ Linh hồn hai bốn tuổi xanh/ Xin chào vĩnh biệt người anh trọn đời”.