Nguyễn Du – Người viết nỗi đau của cả dân tộc

Người kể: Nguyễn Thị Hồng – cháu gái họ Nguyễn Du, được ông nội kể lại từng chuyện về cụ Du, ghi chép lại để truyền cho con cháu.

Tôi là Nguyễn Thị Hồng. Ông nội tôi là anh em cùng họ với cụ Nguyễn Du, đã từng gặp cụ nhiều lần, hiểu rõ từng nỗi vui nỗi buồn của cụ. Nguyễn Du không phải người cầm gươm ra trận, không nắm quyền cao chức trọng. Nhưng cụ đã dùng ngòi bút để nói lên nỗi đau, khát vọng và phẩm chất của người Việt Nam – điều mà không phải ai cũng làm được. Đây là câu chuyện thật về cuộc đời cụ.

Nguyễn Du sinh ra trong gia đình quý tộc lớn, lúc nhỏ được đi học, có điều kiện đọc nhiều sách. Nhưng đời cụ không hề yên vui. Khi lớn lên, triều đại nhà Lê suy sụp, chiến tranh liên miên, các phe đánh nhau, dân chúng lưu tán, tan gia bại sản. Chính gia đình cụ cũng tan nát: anh em chia xa, người thân mất sớm, của cải tan thành mây khói. Cụ từng nói:

"Tôi thấy bao gia đình giàu có rồi tan thành không, bao người tốt bị khổ, bao kẻ xấu được hưởng vui. Cuộc đời bất công quá, tôi không thể im lặng."

Nhiều năm, cụ sống nghèo khó, lang thang khắp nơi, chứng kiến nỗi đau của nhân dân. Cụ thấy người mẹ mất con, vợ mất chồng, anh em xa nhau, người ta phải bán bản thân, bán con để sống qua ngày. Mỗi lần thấy, cụ đều rơi nước mắt, nói:

"Nỗi đau này không phải của riêng ai, mà của cả nước. Nếu không viết ra, mai sau ai sẽ biết người đời đã khổ như thế nào?"

Vì vậy, cụ viết Truyện Kiều – câu chuyện về Thúy Kiều, một người con gái tốt đẹp, bất hạnh, phải trải bao đau khổ, lừa dối, phản bội, nhưng vẫn giữ vững lòng trong sạch, nhân hậu, không thay đổi dù trong hoàn cảnh nào. Cụ viết:

"Đau đớn thay thân nữ nhi

Lời vàng nói ra chẳng bằng bông lông"

Nhiều người bảo cụ: "Viết chuyện này làm gì, chỉ thêm buồn!". Nguyễn Du lắc đầu:

"Truyện Kiều không chỉ là chuyện một người con gái. Đó là hình ảnh của dân ta – bao người tốt bị bất công, nhưng vẫn không mất đi nhân tính. Tôi viết để đời sau hiểu: người ta quý nhất là lòng tốt, chứ không phải giàu hay nghèo, cao hay thấp."

Sau này, khi làm quan, cụ vẫn sống rất giản dị, không bao giờ kiêu ngạo. Cụ không thích tiệc tùng, chỉ thích ngồi viết, đọc sách, nói chuyện với người bình thường. Cụ thường dạy con cháu:

"Người ta sống, dù giàu hay nghèo, quyền cao hay thấp, phải giữ ba điều: lòng nhân ái, sự ngay thẳng, và lời nói thật. Mất một trong ba, thì dù có bao nhiêu cũng không đáng giá."

Khi sắp mất, cụ gọi con cháu đến, nói:

"Tôi không để lại vàng bạc, ruộng đất cho các con. Tôi chỉ để lại những trang viết, trong đó có cả nỗi đau và khát vọng của người Việt. Hãy giữ gìn nó, hiểu nó, và sống cho tốt hơn – đó là điều tôi mong muốn nhất."

Kể đến đây, Nguyễn Thị Hồng mở quyển Truyện Kiều cũ, rồi nói:

"Ngày nay, khi các con đọc những câu thơ của cụ Nguyễn Du, hãy nhớ: cụ viết không chỉ để nghe hay. Cụ viết để bảo vệ những giá trị đẹp trong con người: lòng thương người, sự thủy chung, công lý, và khát vọng sống bình yên. Đó là di sản quý giá nhất, không bao giờ bị thời gian xóa mờ."