Nguyễn Đức Cảnh
Là uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đông Dương Cộng sản Đảng đặc trách phong trào công vận, Nguyễn Đức Cảnh đã làm việc hết sức mình vì sự trưởng thành và khẳng định vị trí của giai cấp công nhân trong đời sống chính trị của dân tộc thông qua tổ chức Đảng của họ. Nhưng như thế vẫn chưa đủ, cần phải tập hợp kết liên toàn bộ giai cấp công nhân, nhân dân lao động, các tổ chức nghề nghiệp ... thành sức mạnh tổng hợp của phong trào cách mạng.
Vì vậy, Nguyễn Đức Cảnh đã triệu tập hội nghị thành lập Tổng Công hội Bắc kỳ vào ngày 28/7/1929 tại số nhà 15 phố Hàng Nón, Hà Nội. Tại Đại hội, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã nêu rõ tầm quan trọng của công tác công vận và việc thành lập Tổng Công hội là công tác quan trọng nhất trong những nhiệm vụ trước mắt của giai cấp vô sản Việt Nam. Hội nghị đã thảo luận và nhất trí tán thành việc thành lập Tổng Công hội Bắc kỳ, thông qua điều lệ, chương trình hoạt động và bầu ra Ban Chấp hành Lâm thời Tổng Công hội Bắc kỳ gồm ba đồng chí: Nguyễn Đức Cảnh, Trần Học Hải và Trần Văn Trí do Nguyễn Đức Cảnh làm Hội trưởng Ban trị sự.
Nhà số 15 Hàng Nón (Hà Nội), nơi thành lập Tổng Công hội đỏ Bắc kỳ(Ảnh tư liệu BTLSQG.
Đại hội có ý nghĩa rất quan trọng đã mở đầu quá trình thống nhất tổ chức công hội trong toàn quốc. Đồng thời góp phần đẩy mạnh phong trào đấu tranh của công nhân lên tầm cao mới: Trực tiếp lãnh đạo cuộc bãi công của công nhân hãng dầu Pháp Á ở Hải Phòng (ngày 23/9/1929), công nhân nhà máy gạch Yên Viên ở Bắc Ninh (ngày 29/9/1929), công nhân nhà máy xi măng Hải Phòng (ngày 22/10/1929)... Chính vì vậy, để tăng cường vai trò lãnh đạo của công hội trong cả nước, vào tháng 12/1929 đồng chí Nguyễn Đức Cảnh triệu tập hội nghị đại biểu Tổng Công hội ở các tỉnh, thành phố ở các địa phương đã có tới 2000 hội viên và quyết định thống nhất tổ chức công hội trong toàn xứ Bắc kỳ và bầu Ban chấp hành chính thức của Tổng Công hội đỏ Bắc kỳ gồm các đồng chí:
1. Trần Văn Lan, công nhân cơ khí đại biểu Công hội Nam Định làm Hội trưởng ban trị sự Tổng công hội Đỏ Bắc kỳ.
2. Phạm Văn Ngọ, công nhân cơ khí, đại biểu công nhân khu mỏ than đông bắc thuộc Hải Phòng, làm Phó hội trưởng Ban trị sự Tổng Công hội đỏ Bắc kỳ.
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh khi được hội nghị đề nghị tham gia bầu cử vào Ban chấp hành Tổng Công hội Bắc Kỳ, đã đề nghị các đại biểu nên bầu các đồng chí là công nhân trực tiếp ở các cơ sở, nhằm tăng cường tính chất giai cấp công nhân của tổ chức quần chúng quan trọng này dưới sự lãnh đạo của Đảng. Chính vì vậy tên tuổi của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh - người sáng lập tổ chức công hội sẽ sống mãi trong lòng của giai cấp công nhân Việt Nam.
Là người tự nguyện sớm thâm nhập vào giai cấp công nhân, lại trải qua phong trào “vô sản hoá” để tự cải tạo mình trong lao động vô cùng cực khổ thành người công nhân thực thụ và trở thành người lãnh đạo phong trào đấu tranh của họ, Nguyễn Đức Cảnh sớm nhận thức được bản chất, vai trò và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam. Cuốn sách Công nhân vận động do Nguyễn Đức Cảnh viết tại xà lim án chém của nhà tù đế quốc đến nay chưa tìm thấy, nhưng nội dung cơ bản của nó vẫn còn in sâu trong tâm khảm, trí nhớ của các chiến sĩ cộng sản đương thời là đồng chí của anh. Đó là những vấn đề: Giai cấp vô sản là gì? điều kiện và tính chất của người vô sản, những đặc điểm của giai cấp công nhân Việt Nam, phương pháp vận động công nhân và làm thế nào mà giai cấp công nhân Việt Nam có thể lãnh đạo được cách mạng...Những vấn đề đặt ra trong tác phẩm trên, không phải chỉ là lý thuyết, mà chính là tổng kết thực tiễn của phong trào cách mạng trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời.
Từ những vấn đề trên đã chỉ rõ qua hoạt động thực tiễn Nguyễn Đức Cảnh đã ý thức được vai trò, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong sự nghiệp giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc và làm việc hết sức mình vì sự ra đời của Đảng Cộng sản - chính đảng của giai cấp công nhân là điều kiện tiên quyết để giai cấp công nhân hoàn thành được sứ mệnh lịch sử đó. Là một trong những đảng viên của chi bộ Hàm Long được ra đời tháng 5/1929 đến tháng 6/1929 đã trở thành đảng viên của Đông Dương Cộng sản Đảng giữ cương vị uỷ viên Ban chấp hành Trung ương lâm thời. Bản Tuyên ngôn chính cương của Đông Dương Cộng sản Đảng do Nguyễn Đức Cảnh và Trịnh Đình Cửu đã khẳng định: “Đông Dương Cộng sản Đảng là Đảng cách mệnh đại biểu cho tất cả các anh chị em vô sản giai cấp (tức là thợ thuyền) ở Đông Dương... Đảng Cộng sản là Đảng bênh vực lợi ích cho toàn thể vô sản giai cấp, dân cày nghèo và tất cả các người làm lụng bị bóc lột và đè nén... Lập thành vô sản chuyên chính để để tiêu diệt giai cấp, thực hiện xã hội bình đẳng, tự do, bác ái tức là xã hội cộng sản...”
Nguyễn Đức Cảnh được Trung ương Đảng phân công: chuyên trách về công tác công vận, tuyên truyền báo chí và Bí thư Khu bộ Hải Phòng. Ba nhiệm vụ lớn đó đồng bộ triển khai thực hiện đã giành được hiệu quả khá toàn diện. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Anh, tất cả các chi bộ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã chuyển thành chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng và thành lập được Đảng bộ Hải Phòng với Ban chấp hành đều là công nhân do Nguyễn Đức Cảnh làm Bí thư theo chỉ đạo của Trung ương Đông Dương Cộng sản Đảng. Đồng thời, kết nạp được nhiều anh chị em công nhân gia nhập Đảng và sự xuất hiện không ít các chi bộ trong các nhà máy, xí nghiệp, hầm lò, công trường...là nơi có nhiều công nhân làm việc...Không những thế, sau khi thành lập được Tổng Cộng hội Bắc kỳ, Nguyễn Đức Cảnh phải chăm lo chỉ đạo các tổ chức Đảng cơ sở phải bằng mọi biện pháp cụ thể có tính thuyết phục nhằm tập hợp - đoàn kết anh chị em công nhân vào tổ chức công hội - tổ chức quần chúng của giai cấp công nhân, ngày càng nhiều, càng mạnh trong các cuộc đấu tranh do Đảng lãnh đạo.
Ga ra A vi a Hà Nội (ảnh tư liệu BTLSQG).
Nhà máy diêm Nam Định (ảnh tư liệu BTLSQG).
Đó chính là tiền đề có tính chất quyết định, dẫn đến thắng lợi to lớn trong cuộc đấu tranh quyết liệt, rộng khắp, có tiếng vang lớn. Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 10 Cách mạng Nga thành công, theo chủ trương của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, toàn bộ vùng mỏ trong cuộc vận động chính trị to lớn ấy đã “... rải 3 vạn truyền đơn và 10 vạn bươm bướm cộng sản...” và cờ đỏ búa liềm xuất hiện từ mỏ Mạo Khê cho đến Cửa Ông, Cẩm Phả. Hoặc ở Hải Phòng, từ nhà máy xi măng đến nhà máy tơ, nhà máy chai, cảng sáu kho cho đến trại lính khố xanh...và nhiều nơi khác cùng tiến hành treo cờ đỏ búa liềm. Đây chính là cuộc bùng nổ về tuyên truyền Cách mạng tháng Mười Nga, đánh dấu bước tiến mới của phong trào cách mạng Việt Nam.
Cùng với những nhiệm vụ lớn đó, Nguyễn Đức Cảnh đặc biệt quan tâm tới cuộc đấu tranh chính trị và tư tưởng nhằm tuyên truyền về chủ nghĩa Mác - Lê nin, về Đảng Cộng sản, về Lê nin vĩ đại, thông qua các cơ quan ngôn luận của Đảng và các tổ chức chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng đã có tới 20 tờ báo ra đời. Là nhà chính trị phụ trách công tác tuyên truyền, báo chí, Nguyễn Đức Cảnh là người sáng lập báo Búa Liềm, cơ quan ngôn luận của Trung ương Đông Dương Cộng sản Đảng, báo Lao động, tạp chí Công hội đỏ của Tổng Công hội đỏ Bắc Kỳ và báo Sao Đỏ của Khu bộ Hải Phòng. Đồng thời, cũng là Tổng biên tập, phóng viên, viết bài, sửa bài, chăm lo cả giấy mực, in ấn và cả việc phát hành..., để cung cấp cho các tổ chức Đảng và công hội các cấp, nhằm tiến hành cuộc đấu tranh chính trị và tư tưởng tuyên truyền về Đảng Cộng sản, chủ nghĩa mác - Lê nin, nâng cao trình độ nhận thức cho đảng viên, chống lại các xu hướng phi vô sản và sự bưng bít xuyên tạc của bọn thực dân Pháp và tay sai của chúng. Bởi vậy, trên báo Búa Liềm - cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Đông Dương nhân kỷ niệm lần thứ 10 ngày thành lập Quốc tế Cộng sản đã dành cả 4 trang viết về Lịch sử hoạt động của Quốc tế Cộng sảndo Lê nin sáng lập. Nguyễn Đức Cảnh còn cho ra đời tác phẩm mang tựa đề: Sự nghiệp cách mạng của Lê nin và là người Việt Nam đầu tiên viết tiểu sử Lênin, tuy ngắn gọn nhưng có tính khái quát hệ thống rất cao.
Nhưng cũng chính vào thời điểm ấy, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - đại diện của Quốc tế Cộng sản đã triệu tập Hội nghị hợp nhất ba tổ chức cộng sản ở nước ta tại Hương Cảng (Trung Quốc) vào ngày 3/2/1930, quyết định thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam - chính đảng duy nhất của giai cấp công nhân Việt Nam - tổ chức và lãnh đạo mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Đó chính là điều kiện tiên quyết để giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình đối với sự nghiệp giải phóng giai cấp và giải phóng dân tộc, mang lại độc lập, tự do, hạnh phúc cho toàn dân.
Nguyễn Đức Cảnh không chỉ tham gia trực tiếp vào sự kiện vĩ đại đó của dân tộc, mà còn là một chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi ưu tú đầy tài năng, có sức sống mãnh liệt, giành cả cuộc đời toàn tâm toàn ý cống hiến cho sự nghiệp xây dựng - phát triển - trưởng thành của giai cấp công nhân và sự ra đời của chính đảng của họ - Đảng Cộng sản Việt Nam./.
Đào Phiếu (Nguyên Phó giám đốc BTCMVN)
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
