Nguyễn Đức Cảnh - Người thợ trẻ và dấu mốc ra đời Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ

Từ phong trào học sinh đến hoạt động trong giới thợ thuyền

Nguyễn Đức Cảnh sinh ngày 2/2/1908 tại làng Diêm Điền, huyện Thụy Anh, tỉnh Thái Bình, nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho có truyền thống yêu nước. Khi học tại Trường Thành Chung ở Nam Định, ông tham gia các hoạt động yêu nước của học sinh, trong đó có phong trào đấu tranh đòi thả Phan Bội Châu năm 1925 và phong trào để tang Phan Châu Trinh năm 1926. Sau những hoạt động này, ông bị nhà trường đuổi học và rời quê lên Hà Nội vào cuối năm 1926.

Tháng 9/1927, Nguyễn Đức Cảnh gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Đầu năm 1928, ông được phân công phụ trách khu vực duyên hải, gồm Hải Phòng, Kiến An và vùng mỏ, đồng thời làm Bí thư Tỉnh bộ Thanh niên Hải Phòng.

Trong quá trình hoạt động, Nguyễn Đức Cảnh trực tiếp làm việc tại nhà máy sửa chữa tàu Carông ở Hải Phòng. Việc tham gia lao động cùng công nhân giúp ông tiếp xúc với đời sống của những người thợ tại các cơ sở công nghiệp và khu mỏ. Đây cũng là môi trường để ông triển khai chủ trương “vô sản hóa”, đưa cán bộ cách mạng vào làm việc, sinh hoạt và hoạt động trong giới công nhân, qua đó tuyên truyền, xây dựng tổ chức và phát triển phong trào đấu tranh.

Tháng 9/1928, chủ trương “vô sản hóa” được thúc đẩy trong tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Bắc Kỳ. Nguyễn Đức Cảnh cùng các cán bộ hoạt động tại Hải Phòng và vùng mỏ tham gia triển khai chủ trương này. Phong trào công nhân tại các nhà máy, hầm mỏ và cơ sở sản xuất vì vậy trở thành một địa bàn quan trọng trong hoạt động cách mạng cuối thập niên 1920.

Ngày 28/7/1929: Thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ

Đến năm 1929, các cuộc đấu tranh của công nhân diễn ra tại nhiều địa phương, đặt ra yêu cầu tăng cường sự liên kết và thống nhất trong tổ chức công hội. Ngày 17/6/1929, Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập; Nguyễn Đức Cảnh tham gia Ban Chấp hành Trung ương lâm thời và được phân công phụ trách công tác vận động công nhân.

Thực hiện nhiệm vụ này, ngày 28/7/1929, Nguyễn Đức Cảnh triệu tập Đại hội đại biểu công nhân các tỉnh Bắc Kỳ tại số nhà 15 phố Hàng Nón, Hà Nội. Đại hội thảo luận tình hình phong trào công nhân, xác định phương hướng hoạt động và quyết định thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ.

Nguyễn Đức Cảnh được cử làm Hội trưởng lâm thời. Tổ chức mới hướng đến việc tập hợp công nhân, phát triển hệ thống công hội và phối hợp hoạt động giữa các địa phương. Sự ra đời của Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ đánh dấu bước phát triển về tổ chức của phong trào công nhân trong bối cảnh các cơ sở sản xuất, nhà máy và khu mỏ đang trở thành địa bàn hoạt động quan trọng của phong trào cách mạng.

Ngày 28/7 sau này được lấy làm Ngày thành lập Công đoàn Việt Nam. Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ được xác định là tổ chức tiền thân của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Báo chí công hội và công tác tổ chức công nhân

Bên cạnh việc tổ chức các hội nghị và xây dựng mạng lưới công hội, Nguyễn Đức Cảnh còn tham gia công tác báo chí, tuyên truyền trong phong trào công nhân. Sau khi Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ ra đời, ông phụ trách báo Lao động và tạp chí Công hội Đỏ, sử dụng báo chí làm phương tiện phổ biến thông tin, hướng dẫn hoạt động và trao đổi kinh nghiệm tổ chức.

Ông cũng biên soạn tài liệu Tổ chức Công hội như thế nào, nhằm cung cấp hướng dẫn về phương pháp, hình thức và nội dung xây dựng công hội. Những hoạt động này cho thấy công tác vận động công nhân thời kỳ đó không chỉ bao gồm việc tổ chức đình công, bãi công mà còn chú trọng xây dựng tổ chức, truyền bá kiến thức và duy trì sự liên kết giữa người lao động.

Tháng 8/1929, Nguyễn Đức Cảnh giữ chức Bí thư Đảng bộ Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng. Đầu năm 1930, ông tham gia Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; sau đó được giao nhiệm vụ hoạt động tại Bắc Kỳ và tiếp tục phụ trách công tác vận động công nhân.

Tháng 4/1931, Nguyễn Đức Cảnh bị thực dân Pháp bắt trên đường đi công tác tại khu vực Hưng Thủy, nay thuộc thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Ông bị kết án tử hình và bị giam tại nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội. Ngày 31/7/1932, ông bị thực dân Pháp sát hại tại Hải Phòng, khi mới 24 tuổi.

Dấu mốc trong lịch sử tổ chức công đoàn Việt Nam

Hoạt động của Nguyễn Đức Cảnh gắn với giai đoạn phong trào công nhân chuyển từ những cuộc đấu tranh tại từng cơ sở sản xuất sang yêu cầu xây dựng tổ chức có sự liên kết giữa các địa phương. Việc thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ ngày 28/7/1929, cùng hoạt động báo chí và công tác xây dựng công hội, là những dấu mốc tiêu biểu trong quá trình hình thành tổ chức công đoàn cách mạng ở Việt Nam.