NGUYỄN ĐỨC NGA – TỪ TRẬN ĐƯỜNG 5 ĐẾN NGÀY GIẢI PHÓNG PHÚ YÊN

Tháng 3 năm 1975, sau khi Tây Nguyên rung chuyển bởi những thắng lợi liên tiếp, một đoàn quân lớn từ Pleiku, Kon Tum tìm đường rút về đồng bằng duyên hải. Nhưng trên con đường số 7, rồi đường số 5 của Phú Yên, họ gặp một thế trận đã được quân và dân địa phương chuẩn bị. Trong những ngày ấy có người lính pháo binh Nguyễn Đức Nga, thuộc Trung đoàn 48, Sư đoàn 320.

Sau chiến thắng Buôn Ma Thuột, Sư đoàn 320 được giao nhiệm vụ truy kích, ngăn chặn và bao vây lực lượng đối phương rút chạy theo Đường 7.

Ngày 18/3/1975, Sư đoàn 320 mở cuộc tiến công vào lực lượng rút chạy khỏi Tây Nguyên. Đến đêm 19/3, phần lớn lực lượng đối phương trên hướng này bị đánh tan. Những đơn vị còn lại tiếp tục chạy theo Đường 7 về Củng Sơn, tìm cách vượt sông Ba để xuống đồng bằng Tuy Hòa.

Trong đội hình Sư đoàn 320 có Nguyễn Đức Nga, cán bộ pháo binh Trung đoàn 48.

Những ngày hành quân ấy không chỉ là cuộc truy kích.

Đó còn là cuộc chạy đua với thời gian.

Nếu đoàn quân rút chạy từ Tây Nguyên xuống được Tuy Hòa, chúng có thể tiếp tục củng cố lực lượng và tổ chức phòng thủ vùng duyên hải.

Vì vậy, phải chặn chúng lại.

Ngày 24/3/1975, Trung đoàn 64 của Sư đoàn 320 phối hợp với Tiểu đoàn 96 địa phương tiến công Củng Sơn.

Sau khi Củng Sơn được giải phóng sáng 25/3, các đơn vị tiếp tục tổ chức thế trận ngăn chặn lực lượng đối phương đang tìm đường xuống Tuy Hòa.

Trên Đường 5, hàng nghìn quân cùng nhiều phương tiện quân sự tìm cách tháo chạy.

Nhưng con đường đã trở thành một trận địa.

Bộ đội địa phương Phú Yên phối hợp với lực lượng chủ lực của Sư đoàn 320 tổ chức đánh chặn, chia cắt đội hình.

Địch tìm cách dùng máy bay và pháo binh yểm trợ.

Ta vừa đánh, vừa chặn, vừa chia nhỏ từng cánh quân.

Cuộc chiến diễn ra quyết liệt.

Những đơn vị đi đầu bị chặn lại.

Những đơn vị phía sau ùn lên.

Đội hình rút chạy ngày càng rối loạn.

Đến trưa 25/3, cuộc rút quân chiến lược từ Tây Nguyên xuống duyên hải của đối phương bị đánh tan. Hàng nghìn người bị bắt, nhiều phương tiện, vũ khí bị thu giữ.

Chiến thắng Đường 5 đã tạo ra một khoảng trống chiến lược quan trọng.

Con đường tiến về Tuy Hòa được mở.

Sau những ngày truy kích, các đơn vị chủ lực nhanh chóng chuẩn bị trận đánh vào thị xã Tuy Hòa.

Theo phương án hiệp đồng, Trung đoàn 9, Sư đoàn 320 đảm nhiệm hướng tiến công chủ yếu từ phía Tây.

Trung đoàn 48, đơn vị của Nguyễn Đức Nga, tiến công hướng Bắc – Tây Bắc.

Trung đoàn 64 phối hợp với lực lượng địa phương đánh theo hướng Đường 5, đồng thời đánh chiếm khu vực Hiếu Xương và sân bay Đông Tác.

Nguyễn Đức Nga và những người lính pháo binh Trung đoàn 48 được giao nhiệm vụ chuẩn bị hỏa lực.

Pháo được đưa vào trận địa.

Mục tiêu được xác định.

Một trong những vị trí quan trọng là núi Nhạn, nơi đối phương bố trí trận địa pháo.

Những khẩu pháo chờ giờ khai hỏa.

Rạng sáng 1/4/1975, trận đánh giải phóng Tuy Hòa bắt đầu.

Khoảng 5 giờ sáng, pháo 105mm và cối 120mm của ta từ khu vực Hòa Thắng đồng loạt bắn vào các trận địa của đối phương.

Cùng lúc, xe tăng theo Đường 7 tiến vào chi viện cho Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 2 đánh chiếm cầu Ông Chừ, cầu Đà Rằng và Nhạn Tháp.

Từ hướng bắc, Trung đoàn 64 tiến công các mục tiêu quan trọng.

Từ phía nam, các lực lượng tiếp tục đánh chiếm những vị trí then chốt.

Trong thành phố, lực lượng địa phương và quần chúng bắt đầu nổi dậy.

Trận đánh diễn ra nhanh hơn dự kiến.

Đến 5 giờ 45 phút, các đơn vị đã chiếm được khu vực xóm Đạo, sân bay khu chiến và phát triển theo đường 6, đường Lê Lợi.

Những mục tiêu quan trọng như Ty Ngân khố, khu công chức lần lượt bị đánh chiếm.

Chỉ hơn ba giờ sau khi trận đánh bắt đầu, thế phòng thủ của đối phương tại Tuy Hòa cơ bản tan rã.

Khoảng 8 giờ sáng ngày 1/4, bộ đội chủ lực và lực lượng địa phương đã hoàn toàn làm chủ thị xã Tuy Hòa.

Nguyễn Đức Nga và những người lính Trung đoàn 48 nhìn thành phố sau những giờ phút chiến đấu.

Những con đường trước đó còn đầy tiếng súng giờ đã xuất hiện những lá cờ.

Nhân dân từ trong nhà bước ra.

Một thành phố vừa đi qua chiến tranh bắt đầu mở cửa đón những người lính giải phóng.

Nhưng nhiệm vụ chưa kết thúc.

Các đơn vị tiếp tục tiến về các địa phương trong tỉnh.

Tuy An, Sông Cầu, Đồng Xuân lần lượt được giải phóng.

Đến khoảng 11 giờ ngày 1/4/1975, toàn tỉnh Phú Yên hoàn toàn được giải phóng.

Nhiều năm sau, Nguyễn Đức Nga vẫn nhớ về những ngày tháng ấy.

Ông kể lại rằng sau khi Tuy Hòa được giải phóng, Sư đoàn 320 không có thời gian dừng lại lâu.

Đơn vị nhận lệnh quay trở lại Đường 7, rồi theo Đường 14 hành quân thần tốc vào Nam, tiếp tục tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Ngày 1/4, người dân Phú Yên vừa đón tin quê hương được giải phóng thì những người lính Sư đoàn 320 lại lên đường.

Họ đi tiếp.

Từ Phú Yên vào phía Nam.

Từ chiến thắng này đến chiến thắng khác.

Nguyễn Đức Nga khi ấy mới 28 tuổi, mang quân hàm Trung úy, làm công tác tham mưu của Tiểu đoàn pháo binh thuộc Trung đoàn 48. Năm 2025, ông được báo chí địa phương ghi nhận là cựu chiến binh quê Bắc Ninh, sinh sống tại thôn Thế Hiên, xã An Nghiệp, huyện Tuy An, Phú Yên.

Ngày 1/4/1975, Phú Yên được giải phóng.

Nhưng để có buổi sáng ấy, trước đó là những ngày truy kích trên Đường 7, trận đánh Củng Sơn, cuộc chặn đánh quyết liệt trên Đường 5 và những ngày chuẩn bị cho trận tiến công Tuy Hòa.

Trong hành trình ấy, Nguyễn Đức Nga là một người lính đã đi cùng Sư đoàn 320 từ Tây Nguyên xuống Phú Yên.

Ông không phải là người duy nhất làm nên chiến thắng.

Phía sau ông là những người lính bộ binh, pháo binh, xe tăng; là bộ đội địa phương, dân quân du kích và nhân dân Phú Yên.

Nhưng ký ức về người lính pháo binh ấy giúp chúng ta hình dung rõ hơn một thời khắc lịch sử:

5 giờ sáng ngày 1/4/1975 – pháo bắt đầu nổ.

8 giờ sáng – Tuy Hòa được giải phóng.

11 giờ – toàn tỉnh Phú Yên hoàn toàn giải phóng.

Và từ những con đường của Phú Yên, đoàn quân Sư đoàn 320 lại tiếp tục lên đường.

Phía trước họ là một trận đánh lớn hơn.

Phía trước là Sài Gòn.