Nguyễn Đức Soát – Người phi công mang tình yêu bầu trời và ngọn lửa truyền thống dân tộc
Sáng 30/8/2025, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Đức Soát được giao trọng trách thắp sáng đài lửa truyền thống cách mạng trong chương trình tổng duyệt cấp Nhà nước Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Ngọn lửa bừng sáng giữa quảng trường không chỉ mở đầu cho một nghi lễ trang trọng, mà còn gợi nhắc về hành trình đấu tranh giành độc lập, tự do của dân tộc và những con người đã dành cả tuổi trẻ để bảo vệ bầu trời quê hương.
Từ người lính trẻ bước vào con đường binh nghiệp ở tuổi 19 đến một trong những phi công tiêm kích xuất sắc của Không quân nhân dân Việt Nam, cuộc đời Nguyễn Đức Soát là câu chuyện về tình yêu bầu trời, ý chí rèn luyện và lòng quả cảm. Hơn nửa thế kỷ sau những trận không chiến khốc liệt, ông lại đứng giữa Quảng trường Ba Đình, trở thành người truyền ngọn lửa truyền thống cho các thế hệ hôm nay.
Từ chàng trai trẻ đến người lính trên bầu trời
Nguyễn Đức Soát sinh năm 1946 tại xã Nam Phong, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây trước đây, nay thuộc Hà Nội. Tháng 7/1965, khi mới 19 tuổi, ông nhập ngũ. Cũng trong năm đó, ông cùng 59 học sinh, sinh viên Việt Nam được cử sang Liên Xô học lái máy bay tiêm kích MiG-21 – một loại máy bay chiến đấu hiện đại thời bấy giờ. Sau hơn hai năm học tập, huấn luyện, ông cùng đồng đội trở về nước, sẵn sàng tham gia nhiệm vụ bảo vệ bầu trời miền Bắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Đằng sau cánh cửa buồng lái là cả một quá trình học tập và rèn luyện nghiêm ngặt. Điều khiển một chiếc máy bay tiêm kích không chỉ đòi hỏi sức khỏe, kỹ năng và khả năng xử lý tình huống nhanh chóng, mà còn cần bản lĩnh trước hiểm nguy, sự bình tĩnh trong những thời khắc quyết định và tinh thần phối hợp chặt chẽ với đồng đội.
Đối với những phi công trẻ ngày ấy, bầu trời không đơn thuần là nơi thực hiện nhiệm vụ. Đó còn là không gian của ước mơ, của lòng tự hào và của trách nhiệm với quê hương. Trong những trang nhật ký được nhắc lại qua các bài viết về cuộc đời mình, Nguyễn Đức Soát đã thể hiện tình yêu sâu sắc dành cho bầu trời. Tình yêu ấy theo ông suốt cuộc đời binh nghiệp, trở thành động lực để ông vượt qua thử thách và gắn bó với nhiệm vụ bảo vệ vùng trời Tổ quốc.
Những trận không chiến giữa thời hoa lửa
Năm 1969, Nguyễn Đức Soát lập chiến công đầu tiên khi bắn rơi một máy bay không người lái của Mỹ. Nhưng năm 1972 mới là dấu mốc đặc biệt trong sự nghiệp chiến đấu của người phi công trẻ.
Ngày 23/5/1972, trong một trận xuất kích từ sân bay Gia Lâm để bảo vệ thành phố Nam Định, ông bắn rơi máy bay A-7 của Mỹ. Ngày 24/6, ông cùng đồng đội Ngô Duy Thư đối đầu với đội hình máy bay F-4 của đối phương; mỗi người bắn rơi một chiếc. Những trận đánh tiếp theo trong tháng 6 và tháng 8 tiếp tục ghi dấu chiến công của ông. Đến ngày 12/10/1972, Nguyễn Đức Soát bắn rơi chiếc máy bay thứ sáu trong sự nghiệp chiến đấu của mình. Riêng trong năm 1972, ông bắn rơi năm máy bay có người lái của đối phương.
Mỗi chiến công trên bầu trời là kết quả của quá trình huấn luyện, khả năng làm chủ phương tiện, sự phán đoán chính xác và lòng dũng cảm. Trong không chiến, người phi công phải đưa ra quyết định trong khoảng thời gian rất ngắn, giữa những tình huống thay đổi liên tục và nguy cơ bị tấn công bất cứ lúc nào. Một sai sót nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng sinh mạng.
Nhưng trong ký ức của những người lính bay, chiến đấu không chỉ là câu chuyện về thành tích cá nhân. Đó còn là sự phối hợp giữa đồng đội, sự chỉ huy của đơn vị và quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ chung. Đằng sau một lần cất cánh là công sức của nhiều lực lượng; phía sau mỗi chiến công là sự đóng góp của cả tập thể.
Năm 1973, khi mới 27 tuổi, Nguyễn Đức Soát được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Danh hiệu cao quý ấy ghi nhận những thành tích xuất sắc của ông trong chiến đấu và công tác chỉ huy, đồng thời phản ánh tinh thần chiến đấu kiên cường của thế hệ phi công Việt Nam trong cuộc kháng chiến.
Mười hai ngày đêm bảo vệ bầu trời Hà Nội
Tháng 12/1972, trong chiến dịch Linebacker II, miền Bắc Việt Nam phải đối mặt với những đợt tập kích đường không dữ dội. Hà Nội, Hải Phòng và nhiều địa bàn khác trở thành mục tiêu của các cuộc ném bom. Trên bầu trời, lực lượng phòng không và không quân cùng các đơn vị liên quan bước vào cuộc chiến đấu quyết liệt nhằm bảo vệ các mục tiêu trọng yếu và hạn chế tổn thất cho nhân dân.
Thời điểm ấy, Nguyễn Đức Soát là Đại đội trưởng Đại đội 3, Trung đoàn Không quân 927. Ngay trong những ngày đầu chiến dịch, các sân bay của ta bị đánh phá, đường băng và đường lăn xuất hiện nhiều hố bom, khiến việc cất cánh chiến đấu trở nên đặc biệt nguy hiểm.
Theo hồi ức được Đài Tiếng nói Việt Nam dẫn lại, ngày 22/12/1972, ông là người đầu tiên trong cương vị đại đội trưởng cất cánh chiến đấu để bảo vệ trận địa tên lửa. Trong một trận đánh, phi công của đơn vị phải đối đầu với đội hình F-4 của Mỹ. Nhiệm vụ đặt ra không chỉ là tiêu diệt máy bay đối phương mà còn phải ngăn chặn chúng đánh trúng các trận địa phòng không.
Nhìn từ buồng lái, chiến tranh hiện lên qua những tín hiệu cảnh báo, những cuộc truy đuổi trên không và những quyết định không có nhiều thời gian cân nhắc. Nhưng trong suy nghĩ của người lính, phía dưới bầu trời ấy là thành phố, là những mái nhà, là cuộc sống của đồng bào. Chính ý thức về những gì cần bảo vệ đã trở thành động lực để họ tiếp tục chiến đấu giữa hoàn cảnh hiểm nguy.
Nguyễn Đức Soát cùng đồng đội hoàn thành nhiệm vụ trong những ngày tháng khốc liệt ấy. Câu chuyện của ông gợi nhắc về một thế hệ phi công đã chiến đấu không chỉ bằng kỹ năng và lòng quả cảm, mà còn bằng niềm tin rằng bảo vệ bầu trời cũng chính là bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân.
Sau chiến tranh – tiếp tục cống hiến cho bầu trời Tổ quốc
Hòa bình lập lại không đồng nghĩa với việc nhiệm vụ của người lính khép lại. Với Nguyễn Đức Soát, chặng đường tiếp theo là quá trình học tập, rèn luyện và đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội.
Trong 44 năm công tác, từ một phi công trẻ lái MiG-21, ông từng giữ các chức vụ như Trung đoàn trưởng Trung đoàn Không quân 927, Sư đoàn trưởng Sư đoàn Không quân 372, Phó tư lệnh và Tư lệnh Quân chủng Không quân, Tư lệnh Quân chủng Phòng không – Không quân, rồi Phó tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Ở mỗi cương vị, nhiệm vụ bảo vệ bầu trời và góp phần giữ gìn sự bình yên cho đất nước vẫn là trách nhiệm xuyên suốt.
Sau khi nghỉ công tác, ông tiếp tục chia sẻ những trải nghiệm của mình qua các tác phẩm hồi ức về đời phi công. Những trang viết không chỉ ghi lại những trận không chiến mà còn lưu giữ ký ức về đồng đội, những người chỉ huy và một thế hệ đã sống, chiến đấu giữa thời kỳ lịch sử đặc biệt. Qua đó, những trải nghiệm từng thuộc về buồng lái và chiến trường được trao truyền cho người đọc, giúp thế hệ sau hiểu hơn về những thử thách mà người lính bay đã trải qua.
Ngọn lửa truyền thống – từ bầu trời năm xưa đến hôm nay
Ngày 30/8/2025, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Đức Soát thực hiện nghi thức thắp sáng đài lửa truyền thống cách mạng trong chương trình tổng duyệt cấp Nhà nước hướng tới kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Đối với người từng trực tiếp chiến đấu trong kháng chiến, đây là niềm vinh dự gắn liền với ký ức về một thời tuổi trẻ và những đồng đội đã cùng mình đi qua khói lửa chiến tranh.
Ngọn lửa được thắp lên không chỉ mang ý nghĩa của một nghi thức trong ngày lễ lớn. Đó còn là biểu tượng của ký ức, của lòng biết ơn và của sự tiếp nối giữa các thế hệ. Từ những người đã chiến đấu để giành và giữ độc lập, đến những người hôm nay đang học tập, lao động và góp sức xây dựng đất nước, tinh thần trách nhiệm với Tổ quốc vẫn cần được gìn giữ và bồi đắp.
Cuộc đời Nguyễn Đức Soát là hành trình nối dài của tinh thần ấy: từ chàng trai 19 tuổi bước vào quân ngũ, người phi công đối mặt với những trận không chiến khốc liệt, đến vị tướng tiếp tục cống hiến trong thời bình và người được trao trọng trách thắp ngọn lửa truyền thống giữa Quảng trường Ba Đình.
Lịch sử không chỉ được lưu lại bằng những mốc thời gian hay những chiến công được ghi nhận. Lịch sử còn sống trong ký ức của những người từng trải qua chiến tranh, trong những trang hồi ức được trao lại cho thế hệ sau và trong ý thức trân trọng hòa bình của mỗi người hôm nay.
“Câu chuyện thời hoa lửa” vì thế không chỉ kể về những trận đánh trên bầu trời, mà còn nhắc chúng ta nhớ đến trách nhiệm gìn giữ những giá trị mà các thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng tuổi trẻ, mồ hôi và cả máu xương. Ngọn lửa truyền thống được thắp lên giữa Ba Đình cũng chính là lời nhắn gửi đến tương lai: hãy trân trọng hòa bình, biết ơn lịch sử và tiếp tục vun đắp một đất nước độc lập, tự do, bình yên.
