Nguyễn Hà Minh Thư

Giữa những năm tháng khói lửa, nếu lịch sử thường hiện lên qua các con số khô khan, thì qua ống kính của nhà báo Trần Mai Hưởng, nó lại được khắc ghi bằng những khoảnh khắc nghẹt thở và những trái tim hy sinh thầm lặng.Đứng giữa ranh giới mong manh của sống và chết, Trần Mai Hưởng là người đã mạnh mẽ gánh vác sứ mệnh lưu giữ những ký ức lịch sử của dân tộc bằng cả trái tim và với tất cả sự kiên cường của mình. Để rồi khi nhắc về những người đồng nghiệp ngã xuống với "máy ảnh và vũ khí trong tay", ta mới hiểu rằng nghề báo trong chiến tranh không chỉ là công việc, mà là hơi thở, là máu thịt và là sự nối tiếp ý chí của những đồng đội đã ngã xuống. Vì vậy, hãy cùng nhìn lại hành trình đầy tự hào của người phóng viên chiến trường – người đã “chép sử bằng máu trong lửa đạn”– để thấy cách Trần Mai Hưởng gom nhặt những mảnh vỡ bi tráng và dệt nên bức tranh hùng tráng của dân tộc Việt Nam.

Nhà báo Trần Mai Hưởng sinh năm 1952 tại thị xã Hải Dương (nay là thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương). Ông từng giữ chức Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam. Trong cuộc đời của nhà báo Trần Mai Hưởng có hơn 10 năm ông là phóng viên chiến trường. Nhưng đó là 10 năm quan trọng nhất trong cuộc đời làm báo của ông, giúp hình thành phẩm chất, nhân cách, bản lĩnh để phục vụ công việc làm báo sau này. Nhà báo Trần Mai Hưởng đã sống qua những năm tháng hào hùng và bi tráng, đã chứng kiến khoảnh khắc lịch sử và cả những hy sinh, khổ đau, mất mát vô cùng lớn lao của con người. Nhiều đồng nghiệp của ông đã ngã xuống trên chiến trường, với máy ảnh và vũ khí trong tay, những trang tin còn đang viết dở. Sự hy sinh đó là vô giá.Và năm tháng ấy như một hồi ức đặc biệt, một quãng đường dài với muôn vàn đớn đau mà ông mãi mãi sẽ chẳng bao giờ quên đi.

Từ khi còn là nhà báo trẻ ở Thông tấn xã Việt Nam, ông cũng đã trải qua “ Mùa hè đỏ lửa” tại Quảng Trị năm 1972. Đối với cuộc đời Trần Mai Hưởng, nơi đây là vùng đất với rất nhiều sự kiện quan trọng và những kỉ niệm gắn liền với ông. Tại mảnh đất Quảng Trị, ông đã chứng kiến chiến dịch tổng tiến công với những trận đánh lớn, chứng kiến hết những mất mát, những bi thương dằn xé mà con người phải gánh chịu. Trong số đó là nữ du kích Thu Hồng, người mà ông vừa chụp ảnh đã hy sinh vài tuần sau đó, khi đó chị chưa tròn 20 tuổi; hay đó là phóng viên ảnh Nghĩa Dũng ông gặp trên đường hành quân, khi đó ông còn mặc chiếc áo có mùi nước tiểu của cậu con trai ba tuổi cho đỡ nhớ, nhưng thật nghiệt ngã thay, ông cũng đã ngã xuống hi sinh ngay những ngày đầu chiến dịch.

Ông cũng là một trong những nhà báo có mặt ở Dinh Độc Lập ngay trong ngày 30/4/1975 và chụp bức ảnh để đời “Xe tăng quân giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập trưa 30/4/1975”. Đó là chiếc xe tăng mang số hiệu 846, trưởng xe Nguyễn Quang Hoà, lái xe Trần Bình Yên, pháo thủ Nguyễn Văn Quý và Nguyễn Bá Tứ - những người sau này trở thành bạn của ông. Bức ảnh này sau đó được sử dụng rộng rãi và trở thành một biểu tượng quen thuộc của Đại thắng mùa xuân năm 1975. Ngoài ra, ông cũng có mặt ở Phnom Penh đúng vào ngày 7/1/1979, khi các chiến sĩ quân tình nguyện Việt Nam cùng quân đội cách mạng Campuchia tiến vào đây, lật đổ chế độ diệt chủng Pol Pot. Trái tim ông cứ mãi không quên thời khắc cùng họ cùng đón cái Tết đầu tiên xa Tổ quốc. Ông cũng đã dũng cảm trải qua những giây phút tác nghiệp ngay trong tầm đạn bắn của đối phương trên vùng biên giới Cao Bằng, Hà Giang trong cuộc chiến đấu chống quân bành trướng Trung Quốc xâm lược.

Trong cuốn Hồi kí phóng viên chiến trường, ông đã viết: “Tôi đã sống qua những năm tháng hào hùng và bi tráng. Tôi đã chứng kiến khoảnh khắc lịch sử và cả những hy sinh, khổ đau, mất mát vô cùng lớn lao của con người. Nhiều đồng nghiệp của tôi đã ngã xuống trên chiến trường, với máy ảnh và vũ khí trong tay, những trang tin còn đang viết dở. Sự hy sinh đó là vô giá!”.

Thật đúng như vậy, trong chiến trường khốc liệt, khi đang chênh vênh giữa lằn ranh sống chết, con người mới bộc lộ hết những phẩm chất của mình. Đã là những phóng viên chiến trường, vấn đề không chỉ nằm ở sự gian truân của thực tại, những hi sinh, những đau đớn, những mất mát thậm chí là còn phải đem chính mạng sống cá nhân của mình để ‘đặc cược’ cho mỗi chuyến đi, mỗi chiến dịch. Mà cái khó nằm ở chỗ liệu “những người chép sử thời đại” có đủ tỉnh táo, đủ quyết đoán và một chút may mắn để hoàn thành nhiệm vụ hay không. Đó chính là những thách thức lớn mà bất kì nhà báo thời kì hoa lửa nào cũng phải đối mặt, bởi chiến trường không chỉ là nơi định đoạt ai đúng ai sai, mà là ai đủ kiên cường để sống sót. Trong quá trình tác nghiệp, bản thân ông Trần Mai Hưởng cũng đã chuẩn bị cho mình những diễn biến xấu nhất sẽ xảy ra. Ông lấy giấy ghi tên mình, bọc vào bao, đặt vào trong túi áo, cài chặt ghim băng đề phòng khi trúng bom hi sinh thì mọi người còn ông là ai. Nhưng thật may mắn làm sao khi những tình huống xấu đó không xảy ra với ông. Vì thế nên những năm tháng chiến tranh khắc nghiệt đã giúp Trần Mai Hưởng và đồng đội của ông rèn luyện được rất nhiều. Chính bản lĩnh sống, những giá trị, phẩm chất hình thành từ những năm tháng ấy là điểm tựa cho chính bản thân Trần Mai Hưởng cả trong những năm tháng hòa bình sau này.

Trong các cuộc kháng chiến bảo vệ nền độc lập dân tộc, những phóng viên chiến trường như ông đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp báo chí, mang sứ mệnh gìn giữ, đấu tranh cho đất nước, sống vì đất nước và góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển. Nhà báo Trần Mai Hưởng đã có những chia sẻ đầy tự hào rằng: “Tôi hạnh phúc vì đã sống một cuộc sống như vậy và nếu có thể chọn lựa lại, tôi vẫn xin làm một nhà báo để ca ngợi những điều tốt đẹp về con người và cuộc sống trên đất nước thân yêu của mình”.

Đi qua những nẻo đường chiến tranh và hòa bình,trải qua hàng ngàn giây phút sinh tử nghẹt thở, chứng kiến những mất mát, thương đau giày vò. Nhà báo Trần Mai Hưởng đã cho rằng mỗi thời kỳ, người làm báo đều phải đối mặt với những khó khăn, thách thức riêng. “Cuộc sống hiện nay có nhiều thay đổi. Hoạt động báo chí đã khác rất nhiều so với trước đây. Những thế hệ nhà báo lớp trước đã cố gắng làm tròn nhiệm vụ của mình. Thế hệ nhà báo trẻ hiện nay có nhiều thế mạnh, nhiều ưu điểm, được đào tạo tốt, đặc biệt là về khoa học công nghệ, kỹ năng làm báo hiện đại. Tôi hoàn toàn tin tưởng rằng thế hệ các nhà báo hiện nay sẽ kế tục xứng đáng sự nghiệp của lớp cha anh, hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình, đưa nền báo chí nước ta lên ngang tầm nhiệm vụ của thời kỳ mới.”