Nguyễn Hồng Đạo (Trần Quang Giáo) – Người tiểu đoàn trưởng mưu trí, kiên cường trên chiến trường Bình Định
Nguyễn Hồng Đạo (Trần Quang Giáo) – Người tiểu đoàn trưởng mưu trí, kiên cường trên chiến trường Bình Định
Nguyễn Hồng Đạo (tức Trần Quang Giáo) sinh năm 1929, dân tộc Kinh, quê ở xã Cát Hanh, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Đồng chí tham gia cách mạng từ năm 1945, nhập ngũ năm 1947, là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Khi hy sinh, đồng chí giữ cương vị đại úy, tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 50 bộ đội địa phương tỉnh Bình Định – một đơn vị chủ lực của phong trào vũ trang ở Khu 5.
Xuất thân trong gia đình nông dân nghèo, Nguyễn Hồng Đạo sớm giác ngộ cách mạng từ khi mới 16 tuổi, tham gia giành chính quyền trong Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp, đồng chí tập kết ra Bắc, rồi năm 1959 tình nguyện trở lại chiến trường Bình Định – nơi ác liệt nhất – để trực tiếp chiến đấu. Trải qua các cương vị từ trung đội trưởng, đại đội trưởng đến tiểu đoàn trưởng, ở vị trí nào đồng chí cũng thể hiện bản lĩnh chỉ huy dũng cảm, mưu trí, luôn nhận và hoàn thành xuất sắc những nhiệm vụ khó khăn, then chốt.
Ngày 23 tháng 9 năm 1960, khi lực lượng vũ trang tuyên truyền 2-9 của tỉnh vừa mới thành lập, Nguyễn Hồng Đạo đã chỉ huy đơn vị bí mật tập kích trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân (huyện Hoài Nhơn), chỉ trong 30 phút bắt gọn trung đội dân vệ, thu 22 khẩu súng. Sau trận đánh, đồng chí tổ chức tuyên truyền chính sách cách mạng và phóng thích tù binh, tạo tiếng vang lớn về chính trị và quân sự, góp phần cổ vũ phong trào cách mạng ở vùng đồng bằng Bình Định và Khu 5.
Đêm 16 tháng 7 năm 1961, đồng chí chỉ huy lực lượng phối hợp tập kích trụ sở ngụy quyền xã Hoài Sơn, diệt gọn trung đội địch và bọn ác ôn, đồng thời đánh tan quân tăng viện, tiêu diệt 53 tên, làm bị thương 18 tên, bắt 13 tên, thu 45 khẩu súng. Đặc biệt, ngày 8 tháng 10 năm 1963, trong trận đánh trả chiến thuật “thiết xa vận”, đồng chí chỉ huy đơn vị ngoan cường bắn cháy 3 xe bọc thép M113, bắn hỏng 3 chiếc khác, bắn rơi 1 máy bay lên thẳng, góp phần làm thất bại một chiến thuật quan trọng của địch, tạo khí thế cho phong trào chiến đấu bảo vệ làng xã.
Ngày 12 tháng 2 năm 1965, Nguyễn Hồng Đạo trực tiếp chỉ huy hướng chủ yếu tiến công chi khu Gò Hồi, cùng đơn vị tiêu diệt gọn lực lượng bảo an, biệt kích, tạo điều kiện cho nhân dân nhiều xã nổi dậy giải phóng địa bàn. Cuối năm 1967, trong khi bám dân xây dựng cơ sở, chuẩn bị bàn đạp cho Tổng tiến công Xuân 1968, đồng chí bị địch phục kích. Với tinh thần kiên cường, đồng chí vẫn chỉ huy đơn vị đánh trả quyết liệt và anh dũng hy sinh ngày 17 tháng 11 năm 1967.
Suốt cuộc đời chiến đấu, Nguyễn Hồng Đạo luôn sống khiêm tốn, giản dị, hết lòng xây dựng đơn vị vững mạnh; tiểu đoàn do đồng chí chỉ huy đã được phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng. Với những cống hiến to lớn, đồng chí được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba và được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 20 tháng 12 năm 1994.
