NGUYỄN HUỆ VÀ MÙA XUÂN LÀM NÊN LỊCH SỬ

NGUYỄN HUỆ VÀ MÙA XUÂN LÀM NÊN LỊCH SỬ

“Đánh cho để dài tóc, đánh cho để đen răng.”

Có những trang sử khi đọc lại, ta vẫn có cảm giác như đang nghe tiếng vó ngựa dồn dập giữa những ngày đầu xuân, nhìn thấy những đoàn quân nối nhau vượt qua núi rừng, và cảm nhận được sự khẩn trương của một đất nước đang đứng trước một cuộc chiến sống còn. Mùa xuân Kỷ Dậu năm 1789 là một mùa xuân như thế. Trong những ngày đầu năm ấy, từ Phú Xuân, một người anh hùng đã dẫn quân ra Bắc, đối mặt với đội quân xâm lược nhà Thanh và làm nên một trong những chiến thắng nổi bật nhất trong lịch sử dân tộc. Người ấy là Nguyễn Huệ, vị vua sau này lấy niên hiệu Quang Trung.

Nhắc đến Nguyễn Huệ, người ta thường nhớ ngay đến hình ảnh một vị tướng áo vải, cưỡi voi ra trận, chỉ huy quân Tây Sơn tiến vào Thăng Long với tốc độ khiến đối phương không kịp trở tay. Nhưng nếu chỉ nhìn ông qua chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa thì vẫn chưa đủ. Cuộc đời Nguyễn Huệ là câu chuyện của một con người trưởng thành trong thời loạn, từ một người lãnh đạo phong trào Tây Sơn trở thành một vị tướng tài ba, rồi lên ngôi hoàng đế và dành những năm tháng cuối đời cho những dự định lớn lao đối với đất nước.

1. TỪ ĐẤT TÂY SƠN BƯỚC RA LỊCH SỬ

Nguyễn Huệ sinh năm 1753, là người con thứ hai trong ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ. Ba anh em quê ở vùng Tây Sơn, phủ Quy Nhơn, nay thuộc tỉnh Bình Định. Đây là vùng đất sau này trở thành cái nôi của phong trào Tây Sơn.

Nguyễn Huệ lớn lên trong một thời kỳ đất nước nhiều biến động. Chính quyền phong kiến ở cả Đàng Trong và Đàng Ngoài đều đứng trước những vấn đề lớn, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Trong hoàn cảnh ấy, phong trào Tây Sơn nổi lên và nhanh chóng thu hút đông đảo lực lượng.

Nguyễn Huệ khi ấy chưa phải là một vị vua. Ông chỉ là một người trẻ tuổi bước vào cuộc biến động của thời đại, nhưng tài năng quân sự và khả năng chỉ huy của ông nhanh chóng được thể hiện qua những trận đánh liên tiếp.

Điều đáng chú ý ở Nguyễn Huệ là ông không chỉ giỏi đánh trận mà còn có khả năng nắm bắt thời cơ và đưa ra quyết định rất nhanh. Trong một thời đại mà chiến tranh có thể thay đổi cục diện chỉ sau một trận đánh, khả năng ấy trở thành một trong những yếu tố quan trọng làm nên tên tuổi của ông.

2. NHỮNG TRẬN ĐÁNH LÀM NÊN TÊN TUỔI

Một trong những chiến công nổi bật của Nguyễn Huệ là chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút năm 1785. Khi quân Xiêm can thiệp vào Đại Việt và tiến sâu vào vùng Gia Định, Nguyễn Huệ đã trực tiếp chỉ huy quân Tây Sơn tổ chức trận quyết chiến trên sông. Quân Tây Sơn đánh tan lực lượng lớn của đối phương, bảo vệ vùng đất phía Nam và thể hiện rõ tài năng quân sự của Nguyễn Huệ.

Chiến thắng ấy đưa Nguyễn Huệ trở thành một trong những vị tướng nổi bật nhất của thời đại. Nhưng những thử thách lớn hơn vẫn còn ở phía trước.

Năm 1788, tình hình Bắc Hà biến động mạnh. Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh, khiến quân Thanh tiến vào Đại Việt. Quân Thanh nhanh chóng chiếm Thăng Long, trong khi lực lượng Tây Sơn ở Bắc Hà phải rút về phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn để chuẩn bị phản công. Trước tình hình ấy, Nguyễn Huệ ở Phú Xuân đã đưa ra một quyết định đặc biệt quan trọng. Ngày 22 tháng 12 năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung, rồi lập tức tiến quân ra Bắc.

Đó là một quyết định táo bạo. Quân Thanh đang chiếm Thăng Long. Đất nước đang đứng trước nguy cơ bị xâm lược. Và Quang Trung hiểu rằng không thể để đối phương có thêm thời gian củng cố lực lượng.

3. CUỘC HÀNH QUÂN TRƯỚC MỘT MÙA XUÂN

Có lẽ một trong những hình ảnh đáng nhớ nhất về Quang Trung chính là cuộc hành quân ra Bắc vào cuối năm 1788, đầu năm 1789.

Tại Tam Điệp, ông quyết định chia quân thành nhiều đạo, tiến công theo những hướng khác nhau. Quân Tây Sơn chuẩn bị một chiến dịch lớn nhằm đánh vào hệ thống phòng thủ của quân Thanh quanh Thăng Long.

Điều đặc biệt là Quang Trung không để quân sĩ chờ đợi quá lâu. Ông cho quân ăn Tết trước và dự định đến mồng 7 tháng Giêng sẽ làm lễ mừng chiến thắng tại Thăng Long.

Chùm ảnh tư liệu

Ảnh tư liệu của bài viết.

Đó là một lời hứa tưởng như khó thực hiện.

Nhưng lịch sử đã chứng minh ông đã tính toán rất chính xác.

Từ những ngày cuối năm, quân Tây Sơn liên tục tiến công các vị trí của quân Thanh. Gián Khẩu, Hà Hồi rồi đến Ngọc Hồi lần lượt bị đánh phá. Quân Thanh vốn đang chủ quan không kịp thích ứng với tốc độ tiến quân của đối phương.

Đến đây, cuộc chiến đã đi đến thời điểm quyết định.

4. NGỌC HỒI – NƠI QUYẾT ĐỊNH CỤC DIỆN

Rạng sáng mồng 5 tháng Giêng năm Kỷ Dậu, quân Tây Sơn tiến công đồn Ngọc Hồi, một vị trí phòng thủ quan trọng ở phía Nam Thăng Long.

Đây không phải là một trận đánh dễ dàng. Quân Thanh có lực lượng đông, vũ khí mạnh và hệ thống phòng thủ được chuẩn bị kỹ. Trước hỏa lực dữ dội của đối phương, quân Tây Sơn phải sử dụng những tấm ván lớn phủ rơm ướt để che chắn, tổ chức đội hình tiến sát vào chiến lũy. Quang Trung trực tiếp cưỡi voi đốc chiến.

Hình ảnh ấy có lẽ là một trong những hình ảnh mạnh mẽ nhất của vị vua áo vải. Ông không đứng ở phía sau để chờ tin chiến thắng. Ông có mặt ngay trên chiến trường.

Khi trận đánh diễn ra, quân Tây Sơn liên tục áp sát và phá vỡ hệ thống phòng thủ của quân Thanh. Đồn Ngọc Hồi thất thủ, quân Thanh phải tháo chạy về phía Thăng Long. Chiến thắng tại đây mở đường cho quân Tây Sơn tiến vào giải phóng kinh thành.

Cùng thời điểm đó, các đạo quân Tây Sơn cũng đánh vào khu vực Đống Đa. Đô đốc Đặng Tiến Đông chỉ huy một đạo quân tiến công đồn Đống Đa, phối hợp với các lực lượng khác tạo thành thế trận khiến quân Thanh nhanh chóng tan vỡ.

Thăng Long được giải phóng. Cuộc xâm lược bị đánh bại. Và lời hứa về một ngày chiến thắng của Quang Trung đã trở thành hiện thực.

5. MỘT VỊ VUA KHÔNG CHỈ BIẾT ĐÁNH TRẬN

Sau chiến thắng, hình ảnh Quang Trung thường được nhớ đến trước hết với tư cách một vị tướng tài ba. Nhưng ông không chỉ nghĩ đến chiến tranh.

Sau những năm tháng loạn lạc, đất nước cần được ổn định. Quang Trung bắt đầu chú ý đến việc tổ chức lại chính quyền, khuyến khích sản xuất và phát triển giáo dục. Triều Tây Sơn dưới thời Quang Trung cũng có những chính sách nhằm phục hồi kinh tế, đề cao việc học và sử dụng chữ Nôm.

Điều đó cho thấy một điều quan trọng: đánh thắng giặc chỉ là bước đầu; giữ được đất nước và làm cho người dân có cuộc sống ổn định mới là mục tiêu lâu dài. Quang Trung hiểu điều ấy. Ông từng trải qua chiến tranh nên hiểu rất rõ cái giá mà nhân dân phải trả. Vì vậy, sau những chiến thắng quân sự, ông còn hướng đến việc xây dựng một đất nước ổn định hơn. Đáng tiếc, những dự định ấy chưa kịp hoàn thành.

6. MỘT CUỘC ĐỜI NGẮN VÀ NHỮNG DỰ ĐỊNH CÒN DỞ

Nguyễn Huệ – Quang Trung qua đời năm 1792, khi mới 40 tuổi.

Bốn mươi năm không phải một cuộc đời dài, nhất là đối với một người đã trải qua quá nhiều biến động. Trong khoảng thời gian ấy, ông từ một người con của vùng đất Tây Sơn trở thành một vị tướng nổi tiếng, rồi trở thành hoàng đế của một triều đại. Có những việc ông đã hoàn thành. Có những dự định còn dang dở.

Nhưng điều khiến hậu thế nhớ đến Quang Trung không chỉ là số lượng những trận đánh ông đã thắng. Điều đáng nói hơn là cách ông xuất hiện trong những thời điểm đất nước cần một người đưa ra quyết định. Năm 1785, ông có mặt ở Rạch Gầm – Xoài Mút. Năm 1789, ông có mặt ở Ngọc Hồi. Và trong những ngày đầu xuân Kỷ Dậu, ông đã trực tiếp dẫn quân tiến về Thăng Long. Đó là một con người của hành động.

7. QUANG TRUNG TRONG NHỮNG TRANG SỬ HÔM NAY

Hơn hai thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Quang Trung qua đời. Thành quách xưa đã thay đổi, những chiến trường năm nào giờ đã trở thành những vùng đất đông đúc, và những người từng sống trong thời đại Tây Sơn cũng đã trở thành những cái tên trong sách sử.

Nhưng mỗi mùa xuân, khi nhắc đến chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa, người Việt vẫn nhớ đến Quang Trung. Không phải chỉ bởi ông là một vị vua. Mà bởi ông từng là một người lính trên chiến trường, một vị tướng trực tiếp cầm quân và một người lãnh đạo dám đưa ra quyết định trong thời điểm khó khăn nhất.

Câu chuyện của Quang Trung vì thế vẫn có ý nghĩa với thế hệ hôm nay. Người trẻ có thể không còn phải đối mặt với chiến tranh như những thế hệ trước, nhưng vẫn cần sự quyết đoán, tinh thần trách nhiệm và khả năng đứng lên trước những thử thách của thời đại.

Nếu thế hệ của Quang Trung phải bảo vệ đất nước bằng gươm giáo, thì thế hệ hôm nay bảo vệ và xây dựng đất nước bằng tri thức, trách nhiệm và những việc làm cụ thể mỗi ngày.

Lịch sử không yêu cầu chúng ta phải trở thành những người giống hệt các anh hùng của quá khứ. Lịch sử chỉ nhắc chúng ta rằng mỗi thời đại đều có những thử thách riêng, và điều quan trọng là con người phải biết mình cần làm gì trước những thử thách ấy.