Nguyễn Hữu Huân (1)

Trong dòng chảy lịch sử đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược ở Nam Kỳ cuối thế kỷ XIX, Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân là một trong những gương mặt tiêu biểu, để lại dấu ấn sâu đậm cả trong chính sử lẫn ký ức dân gian. Ông không chỉ là một nhà nho tài danh mà còn là một anh hùng cách mạng sớm, tiêu biểu cho tinh thần “vì nước quên thân” của sĩ phu Nam Bộ.

Nguyễn Hữu Huân sinh năm 1830 tại làng Tịnh Hà, nay thuộc xã Mỹ Tịnh An, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang. Xuất thân trong gia đình nông dân khá giả, từ nhỏ ông nổi tiếng thông minh, chăm học và giàu khí phách. Năm 1852, dưới triều vua Tự Đức, ông đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương tại Gia Định, đứng đầu bảng cử nhân, từ đó người đời gọi ông bằng cái tên trân trọng: Thủ khoa Huân. Với học vị và uy tín ấy, ông được bổ nhiệm làm giáo thụ, một con đường quan lộ đầy hứa hẹn.

Thế nhưng, khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Nam Kỳ năm 1859, Nguyễn Hữu Huân đã từ bỏ bút nghiên và chức tước, dấn thân vào con đường kháng chiến. Ông chiêu mộ nghĩa quân, liên kết với các lãnh tụ yêu nước như Trương Định, Thiên Hộ Dương, Trần Xuân Hòa, lấy vùng Chợ Gạo – Mỹ Tho làm địa bàn hoạt động. Suốt 15 năm bền bỉ chiến đấu, Thủ khoa Huân ba lần dựng cờ khởi nghĩa, ba lần sa vào tay giặc, chịu cảnh tù đày, biệt xứ và quản thúc, nhưng chưa bao giờ khuất phục trước những mưu toan chiêu hàng, mua chuộc của kẻ thù.

Năm 1875, do bị phản bội chỉ điểm, ông bị bắt lần thứ ba tại Chợ Gạo và bị thực dân Pháp kết án tử hình. Ngày 19/5/1875, trên đường ra pháp trường ở quê nhà Mỹ Tịnh An, Thủ khoa Huân vẫn hiên ngang, đọc bài thơ tuyệt mệnh đầy khí phách, thể hiện trọn vẹn nhân cách của một nhà nho yêu nước, một chiến sĩ cách mạng kiên trung.

Sự hy sinh của Thủ khoa Huân không dập tắt mà còn thắp lên ngọn lửa đấu tranh trong lòng nhân dân Nam Bộ. Tên tuổi ông gắn liền với những câu chuyện bi tráng về nghĩa quân, được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Hơn một thế kỷ trôi qua, hình ảnh Thủ khoa Huân vẫn sống động như biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và trách nhiệm của trí thức trước vận mệnh dân tộc.