Nguyễn Hữu Huân
Nguyễn Hữu Huân (1830–1875), thường được biết đến với danh hiệu Thủ Khoa Huân, là một sĩ phu yêu nước và lãnh tụ khởi nghĩa chống thực dân Pháp ở Nam Kỳ cuối thế kỷ XIX. Ông là biểu tượng của tinh thần bất khuất, lòng yêu nước và khí phách kiên trung của nhân dân miền Nam trong buổi đầu kháng chiến.
Key facts
Năm sinh – mất: 1830 – 1875
Quê quán: Xã Hòa Tịnh, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang
Danh hiệu: Thủ khoa kỳ thi Hương Gia Định (1852)
Lĩnh vực: Sĩ phu, lãnh tụ khởi nghĩa chống Pháp
Nơi tưởng niệm: Đền thờ tại Hòa Tịnh, tượng đài tại TP. Mỹ Tho
Con đường học hành và làm quan
Sinh ra trong một gia đình nho học, Nguyễn Hữu Huân đỗ thủ khoa kỳ thi Hương Gia Định dưới triều vua Tự Đức, được bổ làm giáo thụ ở An Giang. Tuy trung thành với tư tưởng Nho giáo “trung quân, ái quốc”, ông sớm nhận ra sự yếu hèn của triều đình trước thực dân Pháp và dần dấn thân vào con đường đấu tranh cứu nước.
Lãnh tụ khởi nghĩa chống Pháp
Khi Nam Kỳ rơi vào tay Pháp (1862), Nguyễn Hữu Huân nhiều lần đứng lên chiêu mộ nghĩa quân kháng chiến, phối hợp cùng các thủ lĩnh như Trương Định và Võ Duy Dương. Ông tổ chức ba lần khởi nghĩa lớn, lấy Mỹ Tho, Tân An và Chợ Gạo làm căn cứ. Dù thất bại, ông vẫn kiên định chiến đấu đến cùng.
Hy sinh và tôn vinh
Năm 1875, ông bị phản bội và sa vào tay Pháp tại Chợ Gạo. Khi bị xử chém ở Mỹ Tịnh An, Nguyễn Hữu Huân vẫn ung dung, giữ trọn khí tiết. Sau khi hy sinh, nhân dân tôn ông là Anh hùng dân tộc Thủ Khoa Huân. Ngày giỗ ông (rằm tháng Tư âm lịch) được tổ chức hàng năm ở Tiền Giang, như một dịp tưởng niệm người con trung liệt của đất Nam Kỳ.
Di sản văn hóa
Ngoài vai trò lãnh tụ khởi nghĩa, Nguyễn Hữu Huân còn là một nhà thơ. Tác phẩm của ông, như “Thuật hoài”, “Cảm hoài”, thể hiện tinh thần yêu nước và chí khí kiên cường. Ông để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử và văn học yêu nước Việt Nam thế kỷ XIX.
