NGUYỄN HỮU HUÂN – NGỌN CỜ BẤT KHUẤT CỦA PHONG TRÀO KHÁNG PHÁP NAM KỲ
"Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây." Câu nói bất hủ ấy đã trở thành biểu tượng cho ý chí quật cường của Nguyễn Hữu Huân, một trong những lãnh tụ tiêu biểu của phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Kỳ cuối thế kỷ XIX.
Ông sinh năm 1830 tại làng Tịnh Hà, tổng Kiến Hưng (nay thuộc xã Hòa Tịnh, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang). Xuất thân trong một gia đình nhà nho, ông nổi tiếng thông minh, hiếu học. Năm 1852, ông đỗ đầu kỳ thi Hương tại Gia Định nên nhân dân quen gọi là Thủ khoa Huân. Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Nam Kỳ năm 1859 và chiếm ba tỉnh miền Đông năm 1862, ông không chọn con đường làm quan dưới chế độ thực dân mà quyết định đứng về phía nhân dân, dấn thân vào con đường cứu nước.
Sau khi hưởng ứng lời hiệu triệu của Trương Định, Nguyễn Hữu Huân trở thành một trong những thủ lĩnh nghĩa quân hoạt động mạnh ở vùng Mỹ Tho, Gò Công và Chợ Gạo. Ông xây dựng căn cứ, tập hợp nghĩa sĩ, tổ chức nhiều trận đánh vào đồn bốt của địch, làm tiêu hao sinh lực quân Pháp và tay sai. Mặc dù lực lượng còn thô sơ, ông luôn vận dụng chiến thuật linh hoạt, dựa vào địa hình sông nước Nam Bộ và sự đùm bọc của nhân dân để duy trì phong trào kháng chiến.
Trong suốt cuộc đời hoạt động, Nguyễn Hữu Huân nhiều lần bị quân Pháp bắt giữ và đày đi xa. Dù bị tra tấn, dụ dỗ hay hứa hẹn chức tước, ông vẫn một lòng trung thành với dân tộc. Sau khi được trả về, ông tiếp tục tập hợp nghĩa quân, khôi phục lực lượng và kiên trì chiến đấu. Sự kiên cường ấy khiến thực dân Pháp nhiều lần phải mở các cuộc truy quét quy mô lớn nhưng vẫn không thể dập tắt hoàn toàn phong trào yêu nước mà ông lãnh đạo.
Năm 1875, do bị chỉ điểm, Nguyễn Hữu Huân bị quân Pháp bắt lần cuối. Trước mọi lời dụ hàng, ông vẫn giữ vững khí tiết của một người yêu nước. Ngày 19 tháng 5 năm 1875, ông hiên ngang bước ra pháp trường tại Mỹ Tho, chấp nhận cái chết để bảo toàn khí tiết và niềm tin vào độc lập dân tộc. Trước khi hy sinh, ông vẫn khẳng định ý chí không khuất phục trước ngoại xâm, để lại tấm gương sáng về lòng yêu nước và tinh thần bất khuất cho các thế hệ mai sau.
Hơn 150 năm đã trôi qua, tên tuổi Nguyễn Hữu Huân vẫn sống mãi trong lòng nhân dân Tiền Giang và cả nước. Nhiều trường học, đường phố, công trình văn hóa được mang tên ông như một sự tri ân đối với người anh hùng đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp cứu nước.
Thông điệp lịch sử: Cuộc đời của Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân là minh chứng cho chân lý: lòng yêu nước chân chính luôn vượt lên trên danh lợi và quyền lực. Từ một người đỗ đạt, có tương lai rộng mở, ông đã lựa chọn con đường đầy gian khổ để bảo vệ non sông. Tinh thần "thà hy sinh chứ không khuất phục" của ông đã trở thành ngọn lửa truyền thống, hun đúc ý chí đấu tranh giành độc lập của nhiều thế hệ người Việt Nam./.
