Nguyễn Hữu Huân – Nhà giáo, nhà thơ và người chiến sĩ yêu nước

Nguyễn Hữu Huân, thường được gọi là Thủ khoa Huân, là một nhà yêu nước tiêu biểu của Nam Bộ trong phong trào chống thực dân Pháp ở thế kỷ XIX. Ông sinh năm 1830 tại vùng đất thuộc tỉnh Định Tường xưa, nay thuộc tỉnh Tiền Giang.

Vốn là người có học, Nguyễn Hữu Huân đỗ đầu kỳ thi Hương năm 1852, từ đó được gọi là Thủ khoa Huân. Ông từng làm quan, nhưng khi thực dân Pháp xâm lược và chiếm đóng các vùng đất Nam Kỳ, ông không chọn cuộc sống yên ổn mà tham gia phong trào kháng chiến.

Sau khi Pháp mở rộng chiếm đóng, Nguyễn Hữu Huân tổ chức lực lượng, liên kết với các thủ lĩnh yêu nước và nhiều lần đứng lên chống lại đối phương. Ông từng phối hợp với những lực lượng kháng chiến khác ở Nam Bộ, trong đó có phong trào của Trương Định và Võ Duy Dương.

Con đường đấu tranh của Thủ khoa Huân nhiều lần bị gián đoạn bởi sự truy bắt của quân Pháp. Ông từng bị bắt, bị lưu đày rồi tìm cách trở về tiếp tục hoạt động. Điều đó cho thấy ý chí kiên trì của một người trí thức đã lựa chọn gắn cuộc đời mình với vận mệnh đất nước.

Không chỉ là người tổ chức kháng chiến, Nguyễn Hữu Huân còn được biết đến qua thơ văn thể hiện nỗi đau mất nước, lòng tự trọng và tinh thần không khuất phục. Đối với ông, tri thức không tách rời trách nhiệm với dân tộc; học vấn càng cao càng phải ý thức rõ hơn về nghĩa vụ trước thời cuộc.

Năm 1875, sau nhiều năm hoạt động chống Pháp, Nguyễn Hữu Huân bị bắt và xử tử. Sự hy sinh của ông khép lại cuộc đời một nhà giáo, nhà thơ và thủ lĩnh kháng chiến, nhưng tinh thần yêu nước vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ.