Nguyễn Hữu Trí – Nhà tình báo chiến lược mang biệt danh Tư Bốn
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, có những người lính không trực tiếp xuất hiện trên chiến trường nhưng lại hoạt động ở một mặt trận đặc biệt nguy hiểm: mặt trận tình báo. Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Hữu Trí – Tư Bốn – là một trong những người như thế. Hơn bốn thập niên hoạt động cách mạng, ông đã xây dựng và chỉ huy những mạng lưới tình báo quan trọng, góp phần cung cấp nhiều thông tin có giá trị phục vụ chiến trường miền Nam.
Từ người con Gò Công đến con đường cách mạng
Nguyễn Hữu Trí, tên khai sinh là Nguyễn Văn Bốn, sinh ngày 28/12/1926 tại xã Vĩnh Lợi, huyện Gò Công, tỉnh Mỹ Tho, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp. Là người con thứ ba trong gia đình, ông thường được gọi bằng cái tên Tư Bốn. Sau này, ông lấy tên Nguyễn Hữu Trí làm tên hoạt động cách mạng.
Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Nguyễn Hữu Trí tham gia cách mạng. Tháng 10 cùng năm, ông gia nhập Cộng hòa vệ binh rồi chuyển sang công tác trinh sát.
Từ một trinh sát viên ở Khu 7, ông lần lượt trở thành tổ trưởng trinh sát thuộc Phòng Tham mưu Khu 8 rồi trung đội trưởng trinh sát thuộc Phòng Tham mưu Khu 9. Những công việc đầu tiên ấy đưa ông đến với lĩnh vực tình báo – một công việc đòi hỏi sự bí mật, kiên trì và khả năng xử lý thông tin chính xác.
Những năm tháng hoạt động trong vùng địch kiểm soát
Năm 1949, Nguyễn Hữu Trí được giao nhiệm vụ tổ chức mua thuốc Tây, hóa chất, thuốc nổ, điện đài và các vật tư cần thiết tại vùng tạm chiếm để vận chuyển về căn cứ Khu 9.
Không chỉ thực hiện nhiệm vụ hậu cần đặc biệt, ông còn từng bước xây dựng mạng lưới cơ sở trong vùng địch kiểm soát. Tại Sài Gòn, ông xây dựng được nhiều cơ sở vững chắc và trực tiếp đưa thư từ, tài liệu vận động cách mạng đến một số nhân sĩ, trí thức. Những hoạt động này giúp ông được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba.
Tháng 6/1951, ông được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam. Năm 1953, ông được điều về làm Trưởng ban Hành chính – Quản trị của Bộ Tư lệnh Phân liên khu miền Tây Nam Bộ.
Tập kết ra Bắc và được đào tạo nghiệp vụ tình báo
Cuối năm 1954, sau Hiệp định Genève, Nguyễn Hữu Trí tập kết ra miền Bắc. Ông làm Trưởng ban Hành chính của Trung đoàn 78, sau đó được cử đi học Trường Sĩ quan Lục quân.
Tháng 12/1959, ông tốt nghiệp, được phong quân hàm Trung úy và điều về Cục Tình báo. Trong hai năm 1960–1961, ông được đào tạo tương đối bài bản về chính trị và nghiệp vụ tình báo.
Đây là bước chuẩn bị quan trọng cho một nhiệm vụ đặc biệt mà ông sẽ đảm nhận sau đó: trở lại miền Nam và xây dựng mạng lưới tình báo ngay tại Sài Gòn.
Trở lại Sài Gòn trong một nhiệm vụ đặc biệt
Tháng 1/1963, Nguyễn Hữu Trí được phái theo đường biển vào miền Nam. Ông giữ nhiệm vụ tổ trưởng điệp báo, với yêu cầu tạo dựng bình phong, tìm chỗ đứng chân và từng bước hợp pháp hóa hoạt động tại địa bàn Sài Gòn.
Từ năm 1963 đến năm 1970, mạng lưới tình báo do ông xây dựng hoạt động hiệu quả, thu thập nhiều thông tin có giá trị về quân sự và chính trị của chính quyền Sài Gòn.
Đây là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm. Người cán bộ tình báo phải hoạt động trong lòng đối phương, luôn đứng trước nguy cơ bị phát hiện, bắt giữ hoặc hy sinh. Thành công của một mạng lưới không chỉ phụ thuộc vào người tổ chức mà còn phụ thuộc vào khả năng xây dựng niềm tin, giữ bí mật và duy trì liên lạc trong những điều kiện khắc nghiệt.
Cuối tháng 4/1970, Nguyễn Hữu Trí được rút ra vùng giải phóng để bảo đảm an toàn.
Người Anh hùng của lực lượng tình báo
Tháng 2/1971, Nguyễn Hữu Trí được bổ nhiệm làm Phó Phòng Tình báo chiến lược miền (J22).
Ngày 20/9/1971, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông được ghi nhận là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thứ hai của lực lượng Tình báo Quốc phòng.
Danh hiệu ấy là sự ghi nhận đối với những năm tháng ông hoạt động trong điều kiện đặc biệt nguy hiểm, trực tiếp xây dựng mạng lưới tình báo và thu thập những tin tức quan trọng phục vụ cuộc kháng chiến.
Chỉ huy lực lượng tình báo chiến lược trong những năm cuối chiến tranh
Đầu năm 1973, Nguyễn Hữu Trí được giao phụ trách Ban Tình báo ngoại giao và tham gia Đoàn đại biểu quân sự của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam trong Ủy ban Quân sự bốn bên tại Trại Davis ở Sài Gòn.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ vào giữa năm 1973, ông trở lại vùng giải phóng. Ông lần lượt giữ chức Phó phòng rồi từ tháng 4/1974 làm quyền Trưởng Phòng Tình báo chiến lược miền.
Tháng 12/1974, Phòng Tình báo chiến lược miền được chuyển thành Đoàn Tình báo 22 thuộc Bộ Tham mưu Miền. Nguyễn Hữu Trí được bổ nhiệm quyền Đoàn trưởng.
Trên cương vị này, ông lãnh đạo lực lượng tình báo chiến lược miền thực hiện nhiệm vụ nắm tình hình đối phương, phục vụ công tác chỉ đạo chiến lược và chiến dịch, điều tra mục tiêu, đồng thời chuẩn bị thông tin cho các lực lượng tác chiến trong những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Tiếp tục phục vụ sau ngày đất nước thống nhất
Sau năm 1975, Nguyễn Hữu Trí tiếp tục công tác trong ngành Tình báo Quân sự. Ông từng giữ chức Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự Thành phố Hồ Chí Minh.
Năm 1986, ông nghỉ hưu. Bảy năm sau, năm 1993, ông qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 67 tuổi.
Những phần thưởng ghi nhận một đời hoạt động
Trong quá trình hoạt động cách mạng và phục vụ quân đội, Nguyễn Hữu Trí được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, hai Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhì, hai Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba, Huy chương Quân kỳ Quyết thắng và Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba.
Tên tuổi ông cũng được lưu lại tại quê hương và những địa phương ông từng gắn bó. Một trường tiểu học ở huyện Gò Công Tây và một con đường tại thành phố Mỹ Tho mang tên Nguyễn Hữu Trí. Tại Thành phố Hồ Chí Minh cũng có một con đường mang tên ông ở huyện Bình Chánh.
Người chiến sĩ trên mặt trận thầm lặng
Cuộc đời Nguyễn Hữu Trí là câu chuyện về một người chiến sĩ dành phần lớn tuổi trẻ và cuộc đời mình cho một mặt trận đặc biệt – mặt trận tình báo.
Từ chàng trai Gò Công tham gia cách mạng năm 1945, ông trải qua những năm tháng hoạt động trinh sát, xây dựng cơ sở trong vùng địch kiểm soát, tập kết ra Bắc, được đào tạo nghiệp vụ rồi trở lại Sài Gòn hoạt động bí mật.
Đặc biệt, trong những năm cuối của cuộc kháng chiến, ông giữ vai trò chỉ huy lực lượng tình báo chiến lược miền, góp phần cung cấp thông tin phục vụ những quyết định quan trọng trên chiến trường.
Nguyễn Hữu Trí – Tư Bốn – qua đời năm 1993, nhưng những đóng góp của ông vẫn được ghi nhớ. Tên tuổi ông không chỉ gắn với danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân mà còn gắn với một thế hệ cán bộ tình báo đã hoạt động âm thầm, kiên trì và đầy hiểm nguy để phục vụ sự nghiệp thống nhất đất nước.
