Nguyễn Lương Bằng – Người chiến sĩ mang bí danh Sao Đỏ và một đời tận tụy với cách mạng

Có những con người đi vào lịch sử không phải bởi những trận đánh vang dội, mà bởi cả cuộc đời âm thầm đứng ở những nơi khó khăn nhất.

Nguyễn Lương Bằng là một con người như thế.

Ông sinh ngày 2/4/1904 tại thôn Đông, xã Đoàn Lâm, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương, trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống yêu nước. Tuổi thơ và những năm tháng đầu đời của ông gắn với cảnh nghèo khó. Khi mới 17 tuổi, Nguyễn Lương Bằng phải rời quê ra Hải Phòng tìm việc làm. Ông từng làm nghề may, phụ bếp và công nhân trên tàu biển để kiếm sống.

Từ người thợ nghèo đến con đường cách mạng

Mùa thu năm 1925, Nguyễn Lương Bằng làm việc trên tàu biển Căngtông (Canton) chạy tuyến Hải Phòng – Hồng Kông. Tại Hồng Kông, ông có cơ hội gặp những người hoạt động cách mạng và sau đó được gặp Nguyễn Ái Quốc.

Cuộc gặp ấy trở thành một bước ngoặt lớn trong cuộc đời người thanh niên Hải Dương.

Tháng 12/1925, Nguyễn Lương Bằng được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Ông tham gia học tập chính trị và từng bước được giao những nhiệm vụ hoạt động cách mạng bí mật.

Năm 1926, ông trở về Hải Phòng, xây dựng đường dây liên lạc giữa Hải Phòng – Hồng Kông – Quảng Châu, đưa tài liệu và sách báo cách mạng về trong nước. Sau đó, ông tiếp tục hoạt động tuyên truyền, vận động công nhân và thanh niên ở nhiều địa phương, trong đó có Sài Gòn.

Đó là những công việc không hào nhoáng. Không có chiến công được ghi bằng tiếng súng. Chỉ có những chuyến đi bí mật, những tài liệu phải tìm cách đưa qua các trạm kiểm soát và nguy cơ bị bắt luôn cận kề.

Nhưng chính những công việc ấy góp phần tạo nên mạng lưới cơ sở cho phong trào cách mạng trong những năm đầu.

Những năm tháng trong tù

Hoạt động cách mạng bí mật khiến Nguyễn Lương Bằng nhiều lần bị chính quyền thực dân bắt giữ.

Nhà tù trở thành một phần khắc nghiệt trong cuộc đời ông.

Nhưng đối với những người cộng sản thời kỳ ấy, nhà tù không đồng nghĩa với việc chấm dứt hoạt động. Trong hoàn cảnh bị giam cầm, họ tìm cách giữ vững tinh thần, truyền đạt kinh nghiệm và duy trì sự liên kết với đồng chí.

Nguyễn Lương Bằng cũng trải qua những năm tháng tù đày như vậy. Chính sự kiên cường trong những hoàn cảnh khắc nghiệt đã góp phần tạo nên hình ảnh “Anh Cả” mà các đồng chí cùng thời dành cho ông.

“Sao Đỏ” và những nhiệm vụ thầm lặng

Trong quá trình hoạt động, Nguyễn Lương Bằng sử dụng nhiều bí danh, trong đó có Sao Đỏ.

Một trong những lĩnh vực ông có đóng góp nổi bật là công tác tài chính của cách mạng. Trong thời kỳ hoạt động bí mật, tiền bạc, phương tiện và đường dây liên lạc đều là những vấn đề sống còn. Người làm công tác này phải vừa có khả năng tổ chức, vừa tuyệt đối giữ bí mật.

Nguyễn Lương Bằng từng được giao những nhiệm vụ liên quan đến xây dựng và bảo đảm tài chính cho tổ chức cách mạng.

Đó là một công việc đặc biệt nguy hiểm.

Bởi một người mang tài liệu có thể bị bắt. Một người vận chuyển tiền có thể bị theo dõi. Một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả một mạng lưới bị lộ.

Nhưng ông vẫn nhiều lần nhận những nhiệm vụ khó khăn ấy.

Trong những ngày Cách mạng Tháng Tám

Năm 1941, Nguyễn Lương Bằng được giao giữ chức Chủ nhiệm đầu tiên của Tổng bộ Việt Minh. Đây là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hoạt động của ông.

Trong những năm chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa, việc xây dựng lực lượng, phát triển cơ sở và chuẩn bị các điều kiện để giành chính quyền là công việc vô cùng phức tạp.

Nguyễn Lương Bằng tiếp tục hoạt động trong hệ thống lãnh đạo cách mạng, góp phần vào quá trình chuẩn bị lực lượng cho bước ngoặt lịch sử năm 1945.

Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, đất nước bước sang một thời kỳ mới.

Nhưng với những người như Nguyễn Lương Bằng, cuộc chiến chưa kết thúc.

Đất nước vừa giành được độc lập phải đối mặt với vô vàn khó khăn: chính quyền mới còn non trẻ, nền kinh tế kiệt quệ, chiến tranh và những thách thức chính trị liên tiếp xuất hiện.

Từ người hoạt động bí mật trở thành cán bộ lãnh đạo

Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Lương Bằng tiếp tục được giao nhiều trọng trách.

Ông tham gia công tác tài chính, ngân hàng và tổ chức của chính quyền cách mạng. Sau này, ông giữ chức Tổng Giám đốc Ngân hàng Quốc gia Việt Nam, rồi trở thành Đại sứ đặc mệnh toàn quyền đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Liên Xô trong giai đoạn 1952–1956.

Sau thời gian công tác ngoại giao, ông giữ chức Tổng Thanh tra Ban Thanh tra Trung ương của Chính phủ, rồi làm Trưởng Ban Kiểm tra Trung ương Đảng.

Những chức vụ ấy cho thấy một điểm đặc biệt trong cuộc đời Nguyễn Lương Bằng: ông không chỉ là người hoạt động cách mạng trong thời kỳ bí mật mà còn được giao nhiều công việc xây dựng bộ máy nhà nước trong thời bình và thời chiến.

Mười năm cuối đời

Năm 1969, Nguyễn Lương Bằng được bầu làm Phó Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sau khi đất nước thống nhất, từ năm 1976, ông tiếp tục giữ cương vị Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ông đảm nhiệm cương vị này cho đến khi qua đời vào ngày 20/7/1979.

Như vậy, từ một người thanh niên nghèo rời quê đi tìm việc, Nguyễn Lương Bằng đã trải qua hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng.

Ông từng là người đưa tài liệu qua những đường dây bí mật, từng chịu cảnh tù đày, từng tham gia tổ chức lực lượng cách mạng, rồi đảm nhiệm những trọng trách cao trong Đảng và Nhà nước.

Nhưng điều đáng chú ý là dù ở vị trí nào, hình ảnh của ông vẫn thường được nhắc đến với những phẩm chất kiên định, giản dị, tận tụy và trung thành với nhiệm vụ.

Một cuộc đời không ồn ào

Nguyễn Lương Bằng mất ngày 20/7/1979, ở tuổi 75.

Nhìn lại cuộc đời ông, có thể thấy một hành trình đặc biệt: từ người thợ nghèo → người hoạt động cách mạng bí mật → người tù cách mạng → cán bộ lãnh đạo → Phó Chủ tịch nước.

Lịch sử thường ghi nhớ những ngày tháng có tiếng súng, những chiến thắng và những người đứng ở tuyến đầu.

Nhưng phía sau mỗi bước ngoặt lớn còn có những con người làm những công việc âm thầm.

Nguyễn Lương Bằng là một trong số đó.

Ông không để lại câu chuyện về một trận đánh duy nhất làm nên tên tuổi. Điều ông để lại là một cuộc đời dài gắn với những nhiệm vụ khó khăn của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX.

Và có lẽ vì vậy, cái tên “Sao Đỏ”, hay cách gọi thân mật “Anh Cả”, đã trở thành một phần ký ức về lớp cán bộ cách mạng tiền bối của dân tộc.

Một đời người – nhiều chặng đường.
Một con người – nhiều nhiệm vụ.
Và phía sau những trang sử lớn là một cuộc đời đã dành gần trọn cho đất nước.