NGUYỄN NGỌC ĐỘ – TỪ NGƯỜI LÍNH TRẺ ĐẾN VỊ TƯỚNG CỦA KHÔNG QUÂN NHÂN DÂN VIỆT NAM

Trong lịch sử xây dựng và chiến đấu của Không quân nhân dân Việt Nam, có một thế hệ đã đi qua những năm tháng đặc biệt gian khổ: từ những người lính bộ binh ban đầu, họ được lựa chọn, đào tạo để trở thành những phi công chiến đấu đầu tiên, rồi tiếp tục trưởng thành thành những người chỉ huy, nhà giáo và nhà khoa học quân sự. Thiếu tướng, Giáo sư, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Ngọc Độ là một trong những người tiêu biểu của thế hệ ấy.

Nguyễn Ngọc Độ sinh ngày 1-11-1934 tại Thanh Chương, Nghệ An. Tháng 6-1953, khi mới 18 tuổi, ông nhập ngũ. Những ngày đầu trong quân đội, ông chỉ là một người chiến sĩ thuộc Trung đoàn 44, rồi chiến đấu trong Đại đội 83, Tiểu đoàn 400, Trung đoàn 9, Sư đoàn 304. Từ một người lính bộ binh, cuộc đời quân ngũ của ông sau đó rẽ sang một hướng đặc biệt: trở thành phi công quân sự.

Sau những năm tháng học tập văn hóa, từ tháng 10-1956 đến cuối năm 1960, Nguyễn Ngọc Độ được cử sang Trung Quốc học lái máy bay tại Trường Hàng không số 3. Bốn năm học tập, rèn luyện trong một lĩnh vực hoàn toàn mới đã đặt nền móng cho con đường binh nghiệp sau này. Từ năm 1961, ông trở thành phi công chiến đấu tại căn cứ ở Bắc Kinh, từng bước tích lũy kinh nghiệm để trở về phục vụ lực lượng không quân nước nhà.

Khi trở về Việt Nam, Nguyễn Ngọc Độ đảm nhiệm nhiều vị trí trong Trung đoàn 921, Sư đoàn 371. Từ phi công chiến đấu, biên đội trưởng, phi đội phó, chủ nhiệm bay đến Trung đoàn phó, rồi Trung đoàn trưởng Trung đoàn 921, ông trưởng thành qua từng nhiệm vụ. Đó là thời kỳ Không quân nhân dân Việt Nam vừa xây dựng lực lượng, vừa bước vào cuộc chiến đấu vô cùng khốc liệt trên bầu trời.

Ở người phi công ấy hội tụ sự bình tĩnh, chính xác và lòng dũng cảm – những phẩm chất đặc biệt quan trọng trong chiến đấu trên không. Mỗi chuyến bay là một lần đối mặt với hiểm nguy. Phía trước là máy bay địch, phía dưới là những trận địa cần bảo vệ, còn phía sau là đồng đội và Tổ quốc. Những phi công như Nguyễn Ngọc Độ đã góp phần tạo nên truyền thống chiến đấu kiên cường của Không quân nhân dân Việt Nam.

Sau những năm trực tiếp làm nhiệm vụ chiến đấu và chỉ huy bay, ông tiếp tục được giao nhiều trọng trách quan trọng. Ông từng giữ chức Sư đoàn trưởng Sư đoàn 371, Tham mưu trưởng Bộ tư lệnh Không quân, Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân và Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân. Tháng 12-1985, ông được phong quân hàm Thiếu tướng.

Nhưng điều đáng quý ở Nguyễn Ngọc Độ là con đường binh nghiệp của ông không dừng lại ở những chức vụ chỉ huy. Từ năm 1987, ông chuyển sang công tác tại Học viện Quốc phòng, lần lượt học tập, nghiên cứu và giữ cương vị Trưởng khoa Không quân. Trong nhiều năm đứng trên giảng đường, vị tướng từng trực tiếp trải qua chiến đấu trên bầu trời đã truyền lại cho các thế hệ cán bộ những kinh nghiệm quý báu được đúc kết từ thực tiễn.

Người thầy ấy hiểu rằng một sĩ quan không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn phải có kiến thức, tư duy khoa học và khả năng xử trí tình huống. Những bài học từ chiến trường được ông chuyển hóa thành kiến thức phục vụ đào tạo, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ quân sự có bản lĩnh và trình độ.

Suốt cuộc đời binh nghiệp, Nguyễn Ngọc Độ được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Quân công, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Huân chương Bảo vệ Tổ quốc, các Huân chương Chiến công cùng nhiều phần thưởng khác. Đặc biệt, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Giáo sư – những sự ghi nhận cho cả quá trình chiến đấu, chỉ huy, nghiên cứu và đào tạo.

Ngày 19-7-2017, Thiếu tướng, Giáo sư, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Ngọc Độ từ trần. Ông rời xa cuộc đời sau gần 65 năm khoác trên mình màu xanh áo lính, từ một người chiến sĩ trẻ ở chiến trường đến một phi công chiến đấu, một vị tướng và một người thầy của nhiều thế hệ cán bộ quân đội.

Nhìn lại cuộc đời ông, có thể thấy một hành trình đặc biệt: từ mặt đất lên bầu trời, từ người lính trở thành người chỉ huy, rồi từ người chỉ huy trở thành người thầy. Mỗi chặng đường đều gắn với một nhiệm vụ, một sự cống hiến và một trách nhiệm đối với Tổ quốc.

Có những người đã dành tuổi trẻ cho chiến trường, dành những năm tháng trưởng thành để xây dựng quân đội và dành những năm cuối đời để truyền lại tri thức cho thế hệ sau. Nguyễn Ngọc Độ là một con người như vậy. Tên tuổi ông không chỉ gắn với những năm tháng chiến đấu của Không quân nhân dân Việt Nam, mà còn gắn với sự nghiệp đào tạo những người sẽ tiếp tục giữ gìn bầu trời Tổ quốc.

Và có lẽ, điều còn lại sâu sắc nhất sau một cuộc đời người lính không phải là những chức vụ hay quân hàm, mà chính là những gì người ấy đã để lại cho đồng đội, cho thế hệ sau và cho đất nước. Với Nguyễn Ngọc Độ, đó là một cuộc đời tận tụy, kiên cường và trọn vẹn với hai chữ Tổ quốc.