Nguyễn Như Trang – Người chiến sĩ Quyết tử, anh dũng hy sinh giữa vòng vây quân thù
Đồng chí Nguyễn Như Trang là một cán bộ quân đội trưởng thành từ những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tại Hà Nội. Tháng 11-1946, ông là Trung đội trưởng đơn vị có nhiệm vụ bảo vệ cán bộ Khu 11 tại khu Lò Lợn. Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, ông trực tiếp chỉ huy chiến đấu tại nhiều mặt trận ở Hà Nội, góp phần bảo vệ Thủ đô. Sau đó, ông cùng đồng đội rời Hà Nội tham gia Đoàn quân Tây Tiến, chiến đấu tại Hòa Bình, Thanh Hóa và Thượng Lào. Với khả năng chỉ huy và tinh thần chiến đấu dũng cảm, Nguyễn Như Trang liên tiếp lập nhiều chiến công, được bổ nhiệm làm Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 150, Trung đoàn 52 Tây Tiến. Ngày 19-11-1948, trong một trận chiến tại thôn Ngọc Lâu, Hòa Bình, lực lượng ta bị địch bao vây với quân số chênh lệch khoảng 1/10. Ông chủ động lệnh cho đồng đội rút để bảo toàn lực lượng, còn mình ở lại cùng một đại đội trưởng thu hút địch. Sau khi đồng đội hy sinh, Nguyễn Như Trang tiếp tục chiến đấu một mình, tiêu diệt hơn 10 tên địch rồi anh dũng hy sinh. Với những chiến công và sự hy sinh đặc biệt ấy, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 21-10-2014.
Tháng 11-1946, tình hình Hà Nội ngày càng căng thẳng, thực dân Pháp chuẩn bị mở rộng chiến tranh xâm lược. Quân và dân Thủ đô gấp rút chuẩn bị lực lượng để bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ Hà Nội.
Năm tiểu đoàn Vệ quốc đoàn được bố trí tại ba liên khu trong nội thành. Trong đó, Trung đội do Nguyễn Như Trang làm Trung đội trưởng có nhiệm vụ bảo vệ các cán bộ Khu 11 đang đóng tại khu Lò Lợn, gần Nhà máy xay Lương Yên.
Ngày 16-12-1946, Lễ Quyết tử được tổ chức, thể hiện quyết tâm chiến đấu bảo vệ Thủ đô.
Đêm 19-12-1946, khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, đơn vị của Nguyễn Như Trang tham gia đánh địch tại khu vực đê Stai Quai, sau đó tiến vào khu vực Lò Đúc - Yersin.
Sau một thời gian chiến đấu, trung đội được sáp nhập vào Tiểu đoàn 212 Vệ quốc đoàn.
2. Chiến đấu quyết liệt giữa lòng Thủ đô
Tiểu đoàn 212 gồm các Đại đội 14, 15 và 16. Nguyễn Như Trang được giao làm Đại đội trưởng một đại đội.
Đơn vị của ông tham gia chiến đấu tại nhiều địa điểm quan trọng của Liên khu 2 như:
Ô Cầu Dền.
Phố Huế - Viện Pasteur.
Ngã năm Lò Đúc - Hàm Long - Lê Văn Hưu - Phan Chu Trinh.
Nhà máy Rượu Hà Nội.
Ô Đông Mác - cảng Phà Đen.
Khu vực Hòa Mã.
Các chiến sĩ chiến đấu trong điều kiện vô cùng thiếu thốn nhưng vẫn kiên cường giữ trận địa, ngăn chặn bước tiến của quân Pháp.
Tại chiến lũy Hòa Mã, quân địch nhiều lần tìm cách tiến qua nhưng bị lực lượng Vệ quốc đoàn chặn đánh quyết liệt. Ở Ô Cầu Dền, địch cũng không thể vượt qua chiến lũy, buộc phải tìm hướng vòng qua Việt Nam học xá rồi xuống chợ Mơ.
Những trận chiến đấu ấy góp phần làm nên hình ảnh “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” của quân và dân Hà Nội trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến.
3. Rời Hà Nội gia nhập Đoàn quân Tây Tiến
Sau những trận chiến đấu ở Hà Nội, Nguyễn Như Trang cùng nhiều đồng đội được bổ sung lực lượng cho mặt trận Tây Tiến.
Từ Nam Dư, đơn vị hành quân lên Xuân Mai, bổ sung quân số và tổ chức thành Tiểu đoàn 150 thuộc Trung đoàn 52 Tây Tiến.
Cuối tháng 2-1947, Tiểu đoàn 150 hành quân theo hướng:
Lương Sơn - Chợ Bờ - Suối Rút - Chiềng Sại - sông Mã - Mường Lát.
Nhiệm vụ của đơn vị là chiến đấu ở khu vực Thượng Lào, đồng thời bảo vệ sườn phía Tây của lực lượng ta.
Đây là bước ngoặt trong cuộc đời quân ngũ của Nguyễn Như Trang, đưa ông từ người chỉ huy chiến đấu tại Hà Nội trở thành một cán bộ chỉ huy chủ chốt của lực lượng Tây Tiến.
4. Lập nhiều chiến công tại Hòa Bình
Thu - đông năm 1948, thực dân Pháp đẩy mạnh chiếm đóng Hòa Bình nhằm kiểm soát các tuyến giao thông quan trọng và biến khu vực này thành một “bức tường thép bên sông Đà”.
Quân và dân ta phải đối mặt với rất nhiều khó khăn.
Nguyễn Như Trang trực tiếp chỉ huy một đại đội thuộc Tiểu đoàn 150 chiến đấu trên Đường số 6, Hòa Bình.
Đơn vị của ông liên tiếp tổ chức các trận đánh, tiêu diệt sinh lực địch, thu vũ khí và phá thế kiểm soát của quân Pháp.
Một số chiến công nổi bật được nhắc đến gồm:
Trận Mè - Lặt, Lương Sơn, tiêu diệt nhiều quân địch.
Đánh căn cứ Mai Châu.
Tiêu diệt đồn Mai Hạ, Mường Lò.
Đánh phá cơ quan tuyên truyền của “Xứ Mường tự trị”.
Tiêu diệt 2 trung đội địch, làm chủ trận địa.
Những chiến công liên tiếp giúp Nguyễn Như Trang được cấp trên tin tưởng và bổ nhiệm làm Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 150, Trung đoàn 52 Tây Tiến.
5. Trận chiến cuối cùng tại Ngọc Lâu
Cuối năm 1948, Trung đoàn 52 chủ trương tổ chức lực lượng đánh các đồn Đầm và Nghẹ ở Ngọc Lặc, phía Tây Thanh Hóa, nhằm mở rộng vùng hoạt động và tạo điều kiện giải phóng một khu vực rộng lớn giữa Thanh Hóa và Hòa Bình.
Ngày 19-11-1948, bộ phận trinh sát do Nguyễn Như Trang chỉ huy tiến đến thôn Mu, làng Ngọc Lâu, châu Lạc Sơn, nay thuộc xã Tự Do, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình.
Tuy nhiên, do bị chỉ điểm, lực lượng trinh sát bất ngờ bị quân Pháp tấn công.
Tình thế lúc đó vô cùng bất lợi:
Địa hình trống trải.
Lực lượng địch đông gấp khoảng 10 lần.
Ta bị rơi vào thế bị bao vây.
Trước tình hình đó, Nguyễn Như Trang quyết định cho các chiến sĩ rút lui để bảo toàn lực lượng.
Ông cùng một đại đội trưởng ở lại, chủ động thu hút quân địch để đồng đội có thời gian thoát khỏi vòng vây.
6. Một mình chiến đấu đến hơi thở cuối cùng
Sau khi người đại đội trưởng chiến đấu bên cạnh hy sinh, Nguyễn Như Trang chỉ còn lại một mình giữa vòng vây của quân Pháp.
Thay vì tìm cách chạy thoát, ông tiếp tục chiến đấu.
Trong trận chiến cuối cùng, ông đã tiêu diệt hơn 10 tên địch trước khi anh dũng hy sinh tại thôn Ngọc Lâu vào trưa 19-11-1948.
Sự hy sinh của ông khiến ngay cả một sĩ quan Pháp có mặt tại hiện trường cũng phải bày tỏ sự thán phục trước tinh thần chiến đấu của người sĩ quan trẻ.
Đặc biệt, tấm gương chiến đấu của Nguyễn Như Trang đã tác động đến một người lính Âu-Phi tên Grand Wath, khiến người này sau đó chạy sang hàng ngũ Bộ đội Cụ Hồ.
7. Đồng bào che chở, gìn giữ hài cốt người anh hùng
Sau trận chiến, các liệt sĩ được đồng bào thôn Mu chôn cất.
Một thời gian sau, đơn vị tìm đến gia đình Nguyễn Như Trang đang tản cư tại Thanh Ba, Phú Thọ để báo tin ông hy sinh.
Năm 1957, mẹ ông là cụ Đặng Thị Lục cùng người em trai Nguyễn Như Giao vượt qua nhiều khó khăn để tìm đến làng Mu.
Nhờ sự giúp đỡ tận tình của đồng bào địa phương, gia đình đã tìm được hài cốt của Nguyễn Như Trang và Nguyễn Huy Ngọc trong hai ngôi mộ nằm cạnh nhau.
Sau đó, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Như Trang được đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mai Dịch.
8. Được truy tặng danh hiệu Anh hùng
Những chiến công và sự hy sinh của Nguyễn Như Trang trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp được Đảng và Nhà nước ghi nhận.
Ngày 21-10-2014, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với người chiến sĩ đã chiến đấu từ những ngày đầu bảo vệ Hà Nội, sau đó tiếp tục sát cánh cùng Đoàn quân Tây Tiến trên những chiến trường gian khổ và cuối cùng hy sinh trong tư thế của một người chỉ huy đặt tính mạng đồng đội và nhiệm vụ chiến đấu lên trên bản thân.
Ý nghĩa câu chuyện
Cuộc đời và sự hy sinh của Anh hùng Nguyễn Như Trang tiêu biểu cho tinh thần của thế hệ chiến sĩ trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp.
Ông không chỉ là một người chỉ huy dũng cảm, quyết đoán và có nhiều chiến công, mà còn là người biết đặt sự an toàn của đồng đội lên trước sự sống của bản thân.
Trong trận chiến cuối cùng, khi lực lượng chênh lệch 1/10, ông đã lựa chọn ở lại để thu hút quân địch, tạo cơ hội cho đồng đội rút lui. Hành động ấy thể hiện sâu sắc phẩm chất “vì đồng đội quên mình”.
Từ những chiến lũy giữa lòng Hà Nội đến những cung đường Tây Tiến và trận chiến cuối cùng ở Ngọc Lâu, Nguyễn Như Trang đã để lại hình ảnh một người chiến sĩ Quyết tử, một người chỉ huy anh dũng và một tấm gương bất khuất của Quân đội nhân dân Việt Nam.
