Nguyễn Phúc Lai – người ôm bom ba càng chặn xe tăng ở Giảng Võ

Trong 60 ngày đêm Hà Nội mở đầu Toàn quốc kháng chiến, mặt trận Đê La Thành – Giảng Võ là một trong những nơi diễn ra những trận đánh đặc biệt quyết liệt. Giữa lực lượng tự vệ còn thiếu thốn vũ khí và đội quân Pháp có xe tăng, xe bọc thép, pháo binh yểm trợ, Tiểu đội trưởng Nguyễn Phúc Lai đã để lại một hành động quả cảm: ôm bom ba càng lao vào xe tăng địch.

Nguyễn Phúc Lai là Tiểu đội trưởng thuộc Trung đội 1, Đại đội 2, Tiểu đoàn 56, chiến đấu tại Liên khu 3 Hà Nội. Đơn vị của ông cùng các lực lượng khác bảo vệ khu vực Giảng Võ – Đê La Thành, một hướng tiến quân quan trọng ở phía tây nội thành. Các chiến sĩ chia thành từng tổ nhỏ, tận dụng nhà cao tầng, chiến lũy, lỗ châu mai và đường xuyên tường để bám trụ, ngăn quân Pháp mở rộng phạm vi chiếm đóng.

Sáng sớm ngày 6/1/1947, một máy bay trinh sát L-19 của Pháp xuất hiện trên bầu trời Giảng Võ. Khoảng 30 phút sau, pháo binh bắt đầu bắn vào chiến lũy Ô Chợ Dừa và các vị trí hỏa lực của quân ta. Dưới mặt đất, khoảng 500 quân Pháp cùng 4 xe tăng, 5 xe bọc thép, xe ủi đất và pháo binh chia làm hai mũi tiến công. Một mũi đánh tạt sườn làng Giảng Võ; mũi còn lại theo đường Giảng Võ tiến về ngã tư Đê La Thành – Giảng Võ, phối hợp với cánh quân từ Hào Nam tạo thế bao vây.

Cuộc chiến nhanh chóng diễn ra dữ dội. Một chiến sĩ từ nhà gác bên chiến lũy ném đạn pháo cải tiến, làm một xe ủi đất bốc cháy. Bộ binh Pháp tràn vào từng căn nhà, buộc quân ta phải chiến đấu giáp lá cà bằng lưỡi lê, kiếm và dao. Ngoài đường, xe tăng liên tục bắn phá, khiến nhiều chiến sĩ hy sinh.

Trước hỏa lực áp đảo ấy, Tiểu đội trưởng Nguyễn Phúc Lai mang bom ba càng rời công sự, lao thẳng vào đội hình xe tăng và đánh tiêu diệt một chiếc. Bom ba càng là vũ khí chống tăng phải được kích nổ bằng cách áp trực tiếp đầu nổ vào thân xe; người sử dụng phải tiếp cận mục tiêu ở khoảng cách gần nhất, trong làn đạn của cả xe tăng lẫn bộ binh hộ tống. Vì thế, hành động của ông là một sự lựa chọn đầy hiểm nguy, thể hiện ý chí quyết tử giữ Thủ đô.

Sau đòn đánh, trước sức ép quá lớn của đối phương, Trung đội trưởng Phạm Tuấn ra lệnh rút lực lượng về làng Giảng Võ để bảo toàn quân số. Các chiến sĩ dựa vào lũy tre, ụ súng, giao thông hào và những ngõ nhỏ tiếp tục đánh trả, đẩy lùi nhiều đợt xung phong. Đến khi trời nhá nhem tối, quân Pháp buộc phải ngừng tiến công.

Nguyễn Phúc Lai đã hy sinh trong trận chiến ngày 6/1/1947. Tên ông được đặt cho một tuyến phố tại khu vực Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, gần chính địa bàn mà ông và đồng đội từng chiến đấu. Giữa phố phường Hà Nội hôm nay, tên phố Nguyễn Phúc Lai nhắc lại câu chuyện về một tiểu đội trưởng bình dị đã dùng chính sinh mạng mình chặn bước xe tăng, góp phần làm nên biểu tượng “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” của quân dân Thủ đô.