NGUYỄN QUANG LỘC – TỪ TRANG VỞ ĐẾN NHỮNG BẦU TRỜI LỬA
NGUYỄN QUANG LỘC – TỪ TRANG VỞ ĐẾN NHỮNG BẦU TRỜI LỬA
Có những người bước vào chiến tranh với hành trang là một khẩu súng, có người mang theo chiếc ba lô đơn sơ, và cũng có người mang theo cả những trang vở còn dang dở. Nguyễn Quang Lộc thuộc thế hệ như thế. Sinh năm 1953 tại Phú Thọ, tháng 8/1971, sau khi hoàn thành lớp 10 tại Trường cấp 3 Việt Trì, chàng trai 18 tuổi tạm gác việc học để lên đường nhập ngũ. Chỉ vài tháng sau, người học sinh ngày nào đã trở thành một xạ thủ tên lửa A72 trên chiến trường miền Nam. Điều làm nên câu chuyện đặc biệt của ông không chỉ là năm lần bắn rơi máy bay quân sự Mỹ, mà còn là hành trình từ một học sinh phổ thông đến một người lính phải học thật nhanh, thật chính xác để làm chủ một loại vũ khí mới.
Sau khi nhập ngũ, Nguyễn Quang Lộc được huấn luyện sử dụng tên lửa vác vai A72. Thời gian huấn luyện chỉ khoảng sáu tháng trước khi đơn vị hành quân vào chiến trường miền Đông Nam Bộ vào tháng 2/1972. Với một người vừa rời ghế nhà trường, việc tiếp cận một loại khí tài đòi hỏi thao tác chính xác trong điều kiện chiến trường chắc chắn là một thử thách lớn. Nhưng chính nền tảng học tập, sự tập trung và tinh thần rèn luyện đã giúp người lính trẻ nhanh chóng làm chủ nhiệm vụ. Câu chuyện của ông vì thế có thể được nhìn từ một góc rất khác: trong chiến tranh, kiến thức không nằm yên trên trang giấy; nó có thể trở thành năng lực giúp một con người thích nghi với những nhiệm vụ hoàn toàn mới.
Tháng 4/1972, tại chiến trường Bình Long, tổ A72 của Nguyễn Quang Lộc được triển khai để đối phó với hoạt động của máy bay đối phương. Sau nhiều ngày phục đón, sáng 13/4, ông bắn hạ một chiếc AD-6. Ngày hôm sau, ông tiếp tục bắn rơi một chiếc OV-10. Hai trận đánh liên tiếp cho thấy một yếu tố quan trọng của người xạ thủ: không chỉ thao tác với vũ khí, mà còn phải quan sát, chờ đợi và nắm được quy luật hoạt động của mục tiêu. Thành tích ấy đến với một người lính mới 19 tuổi, khi thời gian ông mặc quân phục còn chưa đầy một năm.
Nhưng chiến trường không bao giờ cho phép con người chỉ dựa vào những gì đã học. Mỗi địa hình khác nhau, mỗi kiểu hoạt động của máy bay lại đòi hỏi sự thích nghi khác nhau. Trong những năm tiếp theo, Nguyễn Quang Lộc tiếp tục chiến đấu ở miền Đông Nam Bộ. Năm 1973, dù có thời điểm bị sốt rét và sức khỏe giảm sút, ông vẫn bám trận địa; ngày 18/12/1973, tại khu vực Kiến Đức, ông bắn rơi một máy bay L-19. Những chiến công ấy không phải một chuỗi hành động giống nhau, mà là quá trình người lính liên tục quan sát, rút kinh nghiệm và điều chỉnh cách đánh.
Một dấu mốc khác đến vào năm 1974, khi Nguyễn Quang Lộc được giao phối hợp với lực lượng đặc công Rừng Sác thực hiện nhiệm vụ tại khu vực do đối phương kiểm soát. Từ một xạ thủ phòng không, ông phải thích nghi với một nhiệm vụ có tính chất hoàn toàn khác: bí mật luồn sâu, tiếp cận mục tiêu và phối hợp với lực lượng bạn. Điều đó cho thấy hình ảnh người lính thời chiến không phải lúc nào cũng cố định trong một vai trò. Họ phải học từ đồng đội, học từ thực địa và học ngay trong từng nhiệm vụ để có thể hoàn thành công việc được giao.
Đến Chiến dịch Hồ Chí Minh, Nguyễn Quang Lộc tiếp tục cùng đồng đội chiến đấu. Sáng 29/4/1975, ông bắn rơi một máy bay C-119 tại khu vực cửa ngõ Sài Gòn. Đây là chiến công thứ năm được các tư liệu về ông ghi nhận. Tổng cộng trong giai đoạn 1972–1975, ông đã bắn rơi 5 máy bay quân sự Mỹ. Năm 2018, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Điều đáng chú ý là câu chuyện học tập của Nguyễn Quang Lộc không dừng lại khi chiến tranh kết thúc. Sau những năm tháng quân ngũ, ông tiếp tục học tập và từng theo học ngành cơ khí tại Tiệp Khắc, sau đó công tác trong lĩnh vực cấp thoát nước và tiếp tục học đại học luật. Nếu tuổi 18 của ông là thời điểm rời mái trường để bước vào chiến trường, thì những năm tháng sau này lại là hành trình trở lại với sách vở bằng một tâm thế khác. Học tập, với ông, dường như chưa bao giờ chỉ là một chặng đường để có bằng cấp; đó còn là cách để thích nghi với những nhiệm vụ mới của cuộc sống.
Có lẽ vì vậy, nếu phải chọn một hình ảnh để kể về Nguyễn Quang Lộc, mình sẽ không chỉ chọn khoảnh khắc một quả tên lửa rời bệ phóng. Mình muốn nhớ đến hình ảnh một chàng trai 18 tuổi từ giã lớp học, rồi tiếp tục học trong một “ngôi trường” khắc nghiệt hơn — chiến trường; sau đó lại trở về với việc học khi đất nước hòa bình. Những năm tháng ấy cho thấy tuổi trẻ không chỉ được đo bằng tuổi đời, mà còn bằng khả năng học hỏi, thích nghi và trưởng thành trước hoàn cảnh. Từ trang vở đến những bầu trời lửa, Nguyễn Quang Lộc đã đi qua một hành trình đặc biệt — hành trình của một người trẻ biết biến điều mình học được thành năng lực, rồi tiếp tục học để xây dựng cuộc sống sau chiến tranh.
