Nguyễn Quyền - Người thầy góp phần thắp sáng phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục

Trong lịch sử phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX, Nguyễn Quyền là một trong những nhà giáo và chí sĩ tiêu biểu đã dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp khai dân trí. Ông không lựa chọn con đường quan trường để mưu cầu danh lợi, mà quyết tâm dùng giáo dục làm phương thức thức tỉnh lòng yêu nước, góp phần đặt nền móng cho công cuộc canh tân đất nước.

Nguyễn Quyền sinh năm 1869 tại Hà Nội. Sau khi đỗ cử nhân dưới triều Nguyễn, ông sớm được biết đến là người có tư tưởng tiến bộ, luôn trăn trở trước cảnh nước mất, dân nghèo. Trong bối cảnh đất nước đang chịu ách thống trị của thực dân Pháp, ông nhận thấy rằng muốn giành lại tương lai cho dân tộc thì trước hết phải nâng cao dân trí và thay đổi nhận thức của người dân.

Đầu thế kỷ XX, cùng với Lương Văn Can, Dương Bá Trạc, Nguyễn Hữu Cầu và nhiều chí sĩ yêu nước khác, Nguyễn Quyền tham gia sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục – ngôi trường mang tư tưởng đổi mới được thành lập tại Hà Nội vào năm 1907. Đây không chỉ là một cơ sở giáo dục, mà còn là trung tâm truyền bá tri thức, khơi dậy tinh thần tự cường và lòng yêu nước trong nhân dân.

Khác với nền giáo dục khoa cử truyền thống, Đông Kinh Nghĩa Thục chú trọng giảng dạy chữ Quốc ngữ, lịch sử, địa lý, khoa học thường thức và những kiến thức thực tiễn của thế giới hiện đại. Nguyễn Quyền trực tiếp tham gia biên soạn tài liệu, đứng lớp giảng dạy và tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền nhằm lan tỏa tư tưởng đổi mới. Ông luôn tin rằng chỉ khi người dân được học tập và tiếp cận tri thức thì đất nước mới có thể phát triển và thoát khỏi cảnh lệ thuộc.

Nhờ những nỗ lực của các nhà sáng lập, Đông Kinh Nghĩa Thục nhanh chóng tạo nên sức ảnh hưởng rộng lớn. Phong trào học tập lan rộng khắp Bắc Kỳ, thu hút đông đảo thanh niên và người dân tham gia. Lần đầu tiên, nhiều người được tiếp cận với những tư tưởng tiến bộ về khoa học, kinh tế, văn hóa và tinh thần dân tộc, góp phần hình thành một lớp trí thức mới giàu khát vọng đổi thay.

Trước sự lan tỏa mạnh mẽ của phong trào, thực dân Pháp lo ngại Đông Kinh Nghĩa Thục sẽ trở thành cái nôi của tinh thần yêu nước nên quyết định đàn áp. Cuối năm 1907, nhà trường bị buộc phải đóng cửa. Đến năm 1908, Nguyễn Quyền bị bắt và bị đày ra Côn Đảo cùng nhiều chí sĩ yêu nước khác.

Những năm tháng lao tù không thể làm lung lay ý chí của người thầy yêu nước. Sau khi được trả tự do, ông trở về với cuộc sống giản dị, tiếp tục quan tâm đến sự nghiệp giáo dục và luôn khuyến khích thế hệ trẻ học tập, rèn luyện để góp phần xây dựng đất nước.

Nguyễn Quyền qua đời năm 1941. Dù tên tuổi không được nhắc đến nhiều như một số chí sĩ cùng thời, nhưng những đóng góp của ông đối với phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục và sự nghiệp khai dân trí vẫn luôn được lịch sử trân trọng ghi nhận.

Ngày nay, mỗi khi nhắc đến Đông Kinh Nghĩa Thục, người ta không chỉ nhớ đến Lương Văn Can mà còn nhớ đến Nguyễn Quyền – người thầy tận tụy đã âm thầm vun đắp những hạt giống tri thức đầu tiên cho công cuộc đổi mới đất nước. Cuộc đời của ông là minh chứng cho sức mạnh của giáo dục và niềm tin rằng tri thức chính là nền tảng để một dân tộc vươn lên, gìn giữ độc lập và hướng tới tương lai.