NGUYỄN SƠN – “LƯỠNG QUỐC TƯỚNG QUÂN” VÀ CUỘC ĐỜI GẮN VỚI HAI CUỘC CÁCH MẠNG

1. Từ Vũ Nguyên Bác đến Nguyễn Sơn

Nguyễn Sơn tên thật là Vũ Nguyên Bác, sinh ngày 1/10/1908, quê gốc ở Kiêu Kỵ, Gia Lâm, Hà Nội. Ông là một trong những cán bộ cách mạng Việt Nam hoạt động tại Trung Quốc từ rất sớm và sau này trở thành một trong những nhân vật đặc biệt của lịch sử quân sự hai nước Việt Nam – Trung Quốc.

Cuộc đời Nguyễn Sơn gắn với nhiều tên gọi. Trong thời gian hoạt động cách mạng ở Trung Quốc, ông được biết đến với tên Hồng Thủy; khi trở về Việt Nam năm 1945, ông sử dụng tên Nguyễn Sơn. Những tên gọi khác nhau ấy phản ánh những chặng đường khác nhau trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông.

2. Đến Quảng Châu và bước vào con đường cách mạng

Từ những năm 1920, Nguyễn Sơn đã sớm tiếp xúc với phong trào cách mạng. Năm 1926, ông được đưa tới Trường Quân sự Hoàng Phố ở Quảng Châu, Trung Quốc, nơi đào tạo nhiều cán bộ quân sự quan trọng của phong trào cách mạng Trung Quốc.

Tại đây, ông tiếp xúc với những người cộng sản và tham gia hoạt động cách mạng. Từ một thanh niên Việt Nam ra nước ngoài, Nguyễn Sơn dần trở thành một cán bộ quân sự có kinh nghiệm trong môi trường cách mạng Trung Quốc.

Điều đặc biệt là phần lớn sự nghiệp cách mạng ban đầu của ông diễn ra trên đất Trung Quốc. Ông không chỉ học lý luận mà còn trực tiếp tham gia chiến đấu và công tác trong các lực lượng cách mạng.

3. Tham gia cách mạng Trung Quốc

Nguyễn Sơn tham gia nhiều hoạt động của Hồng quân Trung Quốc. Ông từng đảm nhiệm các nhiệm vụ về chính trị và quân sự, giảng dạy tại các trường quân sự và tham gia xây dựng lực lượng cách mạng.

Một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời ông là việc tham gia Vạn lý Trường chinh của Hồng quân Trung Quốc năm 1934. Theo các tư liệu về Nguyễn Sơn, ông là người Việt Nam duy nhất hoàn thành cuộc Vạn lý Trường chinh cùng Hồng quân Trung Quốc.

Vạn lý Trường chinh là một cuộc rút lui quân sự có quy mô rất lớn, diễn ra trong điều kiện chiến đấu, hành quân và thiếu thốn khắc nghiệt. Việc Nguyễn Sơn sống sót và tiếp tục hoạt động sau hành trình ấy cho thấy sức chịu đựng và kinh nghiệm quân sự đáng kể của ông.

4. Người Việt Nam trong một cuộc hành quân lịch sử

Đối với Nguyễn Sơn, Vạn lý Trường chinh không chỉ là một cuộc hành quân quân sự. Đó còn là quá trình ông trực tiếp trải nghiệm những thử thách khắc nghiệt của một lực lượng cách mạng đang bị truy kích.

Ông từng gặp những hoàn cảnh cực kỳ nguy hiểm, có lúc bị nghi ngờ và đối mặt với nguy cơ bị xử lý. Nhưng cuối cùng ông vẫn vượt qua và tiếp tục hoạt động trong lực lượng cách mạng Trung Quốc.

Kinh nghiệm từ những năm tháng đó sau này trở thành một phần quan trọng trong vốn kiến thức quân sự của Nguyễn Sơn khi ông trở về Việt Nam.

5. Trở về Việt Nam sau Cách mạng Tháng Tám

Năm 1945, sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Nguyễn Sơn trở về Việt Nam và sử dụng tên Nguyễn Sơn. Ông được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng trong quân đội và công tác đào tạo cán bộ quân sự.

Cuối năm 1946, ông được giao làm Hiệu trưởng Trường Quân chính Trần Quốc Tuấn, một trong những cơ sở đào tạo cán bộ quân sự quan trọng của quân đội Việt Nam. Sau đó ông đảm nhiệm nhiều vị trí khác, trong đó có vai trò chỉ huy Liên khu IV trong kháng chiến chống Pháp.

Sự trở về của Nguyễn Sơn có ý nghĩa đặc biệt bởi ông mang theo kinh nghiệm quân sự được tích lũy trong gần hai thập niên hoạt động tại Trung Quốc.

6. Một vị tướng của Liên khu IV

Trong kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Sơn được giao chỉ huy ở Liên khu IV, địa bàn rộng lớn và có vị trí chiến lược quan trọng.

Tại đây, ông chú trọng xây dựng lực lượng, huấn luyện cán bộ và tổ chức chiến đấu. Những kinh nghiệm về xây dựng quân đội, công tác chính trị và chiến tranh nhân dân mà ông tích lũy trong thời gian hoạt động ở Trung Quốc được vận dụng vào điều kiện Việt Nam.

Nguyễn Sơn cũng nổi tiếng là người có cá tính mạnh, yêu cầu cao đối với cán bộ và chiến sĩ. Ông coi trọng huấn luyện và kỷ luật, đồng thời chú ý đến việc xây dựng tinh thần chiến đấu của bộ đội.

7. Thiếu tướng của Việt Nam

Năm 1948, Nguyễn Sơn được phong quân hàm Thiếu tướng, thuộc lớp những vị tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Cùng thời kỳ, quân đội Việt Nam bắt đầu xây dựng hệ thống quân hàm và tổ chức chỉ huy ngày càng chính quy hơn. Những cán bộ như Nguyễn Sơn, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Văn Thái, Lê Thiết Hùng… trở thành lớp tướng lĩnh đầu tiên của quân đội cách mạng.

Đối với Nguyễn Sơn, quân hàm Thiếu tướng ở Việt Nam ghi nhận những đóng góp của ông trong xây dựng lực lượng và chỉ huy kháng chiến. Nhưng sự nghiệp của ông còn có một dấu ấn đặc biệt khác: ông cũng được Nhà nước Trung Quốc phong quân hàm tướng.

8. “Lưỡng quốc Tướng quân”

Năm 1955, Nguyễn Sơn được Nhà nước Trung Quốc phong quân hàm Trung tướng. Trước đó, ông đã được Việt Nam phong Thiếu tướng năm 1948. Vì vậy, ông trở thành nhân vật đặc biệt trong lịch sử quân sự hai nước và được biết đến với danh hiệu “Lưỡng quốc Tướng quân”.

Danh hiệu này không chỉ nói về hai quân hàm. Đằng sau nó là cả một cuộc đời hoạt động cách mạng xuyên qua hai quốc gia. Nguyễn Sơn đã dành những năm tháng quan trọng nhất của tuổi trẻ để tham gia cách mạng Trung Quốc, sau đó trở về Việt Nam và tiếp tục chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Trong lịch sử quan hệ Việt Nam – Trung Quốc, ông là một trong những biểu tượng tiêu biểu của sự gắn bó giữa những người cách mạng hai nước trong giai đoạn đầu.

9. Những năm cuối đời

Sau những năm dài hoạt động cách mạng và quân sự, sức khỏe Nguyễn Sơn suy giảm nghiêm trọng. Năm 1956, ông trở về Việt Nam trong tình trạng bệnh nặng.

Ngày 21/10/1956, Nguyễn Sơn qua đời tại Hà Nội, khi mới 48 tuổi.

Trước đó, ông từng có mong muốn được trở về quê hương khi những năm tháng cuối đời. Những ngày cuối cùng của ông là sự trở về với đất nước mà ông đã rời đi từ tuổi trẻ để bước vào con đường cách mạng.

10. Một cuộc đời đặc biệt trong lịch sử

Nguyễn Sơn là một nhân vật đặc biệt bởi rất ít người Việt Nam có một cuộc đời hoạt động gắn bó sâu sắc với cả cách mạng Việt Nam và cách mạng Trung Quốc như ông.

Ông đã trải qua những năm tháng chiến đấu trong Hồng quân Trung Quốc, tham gia Vạn lý Trường chinh, làm công tác quân sự, trở về Việt Nam sau Cách mạng Tháng Tám, tham gia xây dựng quân đội và chỉ huy kháng chiến chống Pháp. Sau đó, ông được cả Việt Nam và Trung Quốc ghi nhận bằng quân hàm tướng.

Nguyễn Sơn – “Lưỡng quốc Tướng quân” – vì thế không chỉ là một danh xưng đặc biệt trong lịch sử quân sự. Đó là dấu ấn của một cuộc đời đã vượt qua biên giới quốc gia để gắn với hai phong trào cách mạng, nhưng cuối cùng vẫn trở về với quê hương Việt Nam.

Câu chuyện của ông cũng cho thấy một khía cạnh rất đặc biệt của lịch sử cách mạng Việt Nam thế kỷ XX: có những người Việt Nam đã đi qua những chiến trường và phong trào cách mạng quốc tế, tích lũy kinh nghiệm rồi đem những kinh nghiệm ấy trở về phục vụ sự nghiệp đấu tranh và xây dựng đất nước.