NGUYỄN THÁI HỌC - NGƯỜI LÃNH TỤ TUỔI TRẺ, CHỌN CON ĐƯỜNG DẤN THÂN VÌ ĐỘC LẬP DÂN TỘC

NGUYỄN THÁI HỌC - NGƯỜI LÃNH TỤ TUỔI TRẺ, CHỌN CON ĐƯỜNG DẤN THÂN VÌ ĐỘC LẬP DÂN TỘC

Năm sinh - mất: 1902 - 1930

Quê quán: Làng Thổ Tang, tổng Lương Điền, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên, nay thuộc huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc

Danh hiệu: Anh hùng dân tộc, Lãnh tụ Việt Nam Quốc dân Đảng

Sinh ra trong một gia đình trung nông ở Vĩnh Tường, Nguyễn Thái Học từng đứng trước một tương lai của một trí thức Tây học. Nhưng trước cảnh đất nước mất độc lập, ông đã từ bỏ con đường học hành và công danh để bước vào hoạt động cách mạng. Là một trong những người sáng lập và lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng, ông đã đứng đầu cuộc khởi nghĩa Yên Bái năm 1930. Cuộc khởi nghĩa thất bại, nhưng sự hy sinh của Nguyễn Thái Học cùng các đồng chí đã trở thành một dấu ấn sâu đậm trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc.

Chân dung Nguyễn Thái Học

(Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

N

guyễn Thái Học sinh năm 1902 tại làng Thổ Tang, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên, nay thuộc tỉnh Vĩnh Phúc. Ông là con cả trong một gia đình trung nông, cha là Nguyễn Văn Hách, mẹ là Nguyễn Thị Quỳnh. Gia đình sống bằng nghề làm ruộng, dệt vải và buôn bán vải. Từ nhỏ, Nguyễn Thái Học đã được gia đình cho học chữ Hán. Đến năm 11 tuổi, ông bắt đầu theo học chương trình Pháp - Việt tại thị xã Vĩnh Yên. Con đường học tập ấy đưa ông tiếp xúc với nền giáo dục mới và mở rộng nhận thức về tình hình xã hội, đất nước lúc bấy giờ.

Năm 1921, Nguyễn Thái Học thi đỗ vào Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội. Trong thời gian học tập tại đây, ông nhiều lần phản đối thái độ phân biệt và miệt thị người Việt của một số giáo viên, giám thị người Pháp. Những phản ứng ấy cho thấy ở người thanh niên trẻ đã hình thành một ý thức mạnh mẽ về lòng tự trọng dân tộc. Sau gần ba năm học, ông tiếp tục theo đuổi việc học và từng có ý định nghiên cứu, viết sách về những vấn đề xã hội và đất nước.

Nhưng càng chứng kiến thực trạng đất nước dưới chế độ thuộc địa, Nguyễn Thái Học càng nhận thấy rằng con đường học tập đơn thuần không thể giải quyết những vấn đề mà ông trăn trở. Ông bắt đầu tham gia các hoạt động yêu nước và tìm cách tập hợp những thanh niên có cùng chí hướng. Năm 1927, ông cùng một số đồng chí thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng. Tổ chức này chủ trương đấu tranh giành độc lập bằng phương pháp cách mạng, trong đó có việc sử dụng vũ lực chống lại chính quyền thực dân Pháp. Nguyễn Thái Học trở thành một trong những người lãnh đạo chủ chốt của tổ chức.

Trong những năm 1927-1929, Việt Nam Quốc dân Đảng nhanh chóng xây dựng cơ sở tại nhiều địa phương ở Bắc Kỳ. Nguyễn Thái Học cùng các đồng chí như Nguyễn Khắc Nhu, Phó Đức Chính và nhiều cán bộ khác tìm cách mở rộng lực lượng, tuyên truyền tư tưởng yêu nước và chuẩn bị cho một cuộc nổi dậy chống chính quyền thuộc địa. Tuy nhiên, hoạt động của tổ chức ngày càng bị mật thám Pháp theo dõi. Đặc biệt, sau vụ ám sát Bazin vào đầu năm 1929, thực dân Pháp tiến hành một đợt đàn áp mạnh, bắt bớ nhiều thành viên và phá vỡ hàng loạt cơ sở của Việt Nam Quốc dân Đảng.

Trước tình thế tổ chức có nguy cơ bị tiêu diệt, Nguyễn Thái Học và những người lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng cho rằng không thể tiếp tục chỉ hoạt động bí mật. Tháng 9 năm 1929, một hội nghị lãnh đạo được triệu tập tại Lạc Đạo, Hải Dương để bàn về việc phát động khởi nghĩa. Sau đó, kế hoạch đấu tranh vũ trang được thúc đẩy mạnh hơn. Đến ngày 26 tháng 1 năm 1930, Nguyễn Thái Học triệu tập một cuộc họp khẩn cấp tại Mỹ Xá, Nam Sách, Hải Dương nhằm khẳng định chủ trương khởi nghĩa và thúc đẩy công tác chuẩn bị.

Theo kế hoạch ban đầu, cuộc khởi nghĩa được dự định tiến hành đồng loạt tại nhiều địa phương ở Bắc Kỳ vào đêm 9 rạng ngày 10 tháng 2 năm 1930. Mục tiêu là đánh chiếm các vị trí quân sự, chính quyền và tạo nên một cuộc nổi dậy rộng lớn. Tuy nhiên, quá trình chuẩn bị gặp nhiều khó khăn, lực lượng chưa đồng đều và việc liên lạc giữa các địa phương không thống nhất. Một số nơi vẫn nổ ra đúng thời gian dự kiến, trong khi lực lượng ở một số địa phương khác phải thay đổi thời điểm.

Tại Yên Bái, cuộc khởi nghĩa nổ ra trong đêm 9 rạng ngày 10 tháng 2 năm 1930. Các chiến sĩ Việt Nam Quốc dân Đảng tìm cách chiếm các vị trí của quân Pháp và kêu gọi binh lính người Việt tham gia. Tuy nhiên, kế hoạch nhanh chóng gặp thất bại do lực lượng khởi nghĩa không đủ mạnh, sự phối hợp giữa các địa phương không đạt được như dự kiến và quân Pháp phản ứng nhanh chóng. Sau Yên Bái, những cuộc nổi dậy ở Phú Thọ, Hải Dương, Hải Phòng, Thái Bình và một số nơi khác cũng lần lượt bị đàn áp.

Dù tình hình đã trở nên vô cùng bất lợi, Nguyễn Thái Học vẫn tiếp tục tìm cách duy trì hoạt động của tổ chức. Ngày 15 tháng 2 năm 1930, cuộc nổi dậy tại một số địa phương miền xuôi như Phụ Dực ở Thái Bình và Vĩnh Bảo ở Hải Dương tiếp tục diễn ra theo kế hoạch điều chỉnh. Nhưng trước sự truy bắt gắt gao của chính quyền thuộc địa, lực lượng Việt Nam Quốc dân Đảng nhanh chóng bị phân tán. Nguyễn Thái Học phải liên tục thay đổi nơi ẩn náu cùng một số đồng chí còn lại.

Ngày 20 tháng 2 năm 1930, Nguyễn Thái Học bị bắt tại ấp Cổ Vịt, thuộc Chí Linh, Hải Dương. Ông bị đưa ra xét xử trước Hội đồng Đề hình của chính quyền thực dân và ngày 23 tháng 3 năm 1930 bị kết án tử hình. Bản án ấy cũng được áp dụng đối với nhiều lãnh tụ và chiến sĩ khác của Việt Nam Quốc dân Đảng. Trong những ngày cuối cùng, Nguyễn Thái Học vẫn giữ thái độ kiên quyết, không từ bỏ lý tưởng mà ông đã lựa chọn.

Sáng ngày 17 tháng 6 năm 1930, tại Yên Bái, thực dân Pháp đưa Nguyễn Thái Học cùng 12 chiến sĩ Việt Nam Quốc dân Đảng ra hành quyết bằng máy chém. Ông hy sinh khi mới 27 tuổi. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trước khi bị hành quyết, Nguyễn Thái Học vẫn cố hô vang “Việt Nam vạn tuế!”. Cùng ngày hôm đó, 12 đồng chí của ông cũng lần lượt hy sinh. Sự kiện này trở thành một trong những hình ảnh bi tráng nhất của phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Cuộc khởi nghĩa Yên Bái năm 1930 không đạt được mục tiêu đề ra và Việt Nam Quốc dân Đảng chịu tổn thất rất lớn sau cuộc đàn áp của thực dân Pháp. Tuy nhiên, sự kiện này cho thấy tinh thần đấu tranh của một bộ phận thanh niên, trí thức Việt Nam trong bối cảnh đất nước vẫn nằm dưới ách thuộc địa. Nguyễn Thái Học, với tư cách là một trong những người sáng lập và lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng, đã trở thành một nhân vật tiêu biểu của lớp trí thức trẻ dấn thân vào con đường cứu nước trong những thập niên đầu thế kỷ XX.

Nguyễn Thái Học ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng cuộc đời ông gắn với một lựa chọn lớn của thế hệ mình: từ bỏ con đường riêng để dấn thân vào cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc. Dù cuộc khởi nghĩa Yên Bái thất bại, sự hy sinh của ông cùng các chiến sĩ đã để lại dấu ấn trong lịch sử Việt Nam và trở thành một biểu tượng về tinh thần dấn thân của tuổi trẻ. Đối với thế hệ hôm nay, câu chuyện Nguyễn Thái Học nhắc nhở rằng tuổi trẻ không chỉ là quãng thời gian để theo đuổi ước mơ cá nhân, mà còn là thời điểm mỗi người cần xác định trách nhiệm của mình với cộng đồng và đất nước; biết trân trọng độc lập, chủ động học tập, rèn luyện bản lĩnh và biến lý tưởng thành những hành động có ích cho xã hội.