Nguyễn Thái Học và khởi nghĩa Yên Bái (Năm 1930)

Nguyễn Thái Học và khởi nghĩa Yên Bái (Năm 1930)

Vào cuối thập niên 1920, phong trào yêu nước Việt Nam phát triển sục sôi với sự ra đời của Việt Nam Quốc dân đảng (12/1927) do Nguyễn Thái Học — một nhà giáo trẻ tuổi giàu nhiệt huyết — cùng các trí thức tiến bộ sáng lập. Với mục tiêu đánh đuổi thực dân Pháp, xóa bỏ chế độ phong kiến và thành lập nền cộng hòa, Việt Nam Quốc dân đảng nhanh chóng phát triển lực lượng trong giới trí thức, binh lính người Việt và nông dân. Tuy nhiên, sau vụ ám sát tên trùm mộ phu Bazin tại Hà Nội (2/1929), thực dân Pháp tiến hành một chiến dịch khủng bố trắng tàn khốc, truy quét gắt gao và phá vỡ nhiều cơ sở của tổ chức.

Đứng trước nguy cơ tổ chức bị xóa sổ hoàn toàn và nhiều đồng chí bị sa lưới, Nguyễn Thái Học cùng các thủ lĩnh đã đi đến một quyết định lịch sử: tiến hành cuộc khởi nghĩa vũ trang trên diện rộng. Dù biết lực lượng chưa thực sự chuẩn bị chu đáo và sự chênh lệch hỏa lực là vô cùng lớn, Nguyễn Thái Học vẫn quyết tâm xuất quân với phương châm sống bất hủ: "Không thành công thì cũng thành nhân" — nếu không giành được thắng lợi thì sự hy sinh cũng sẽ làm gương, thức tỉnh tinh thần dân tộc.

Đêm ngày 9 tháng 2 năm 1930, cuộc khởi nghĩa chính thức bùng nổ tại Yên Bái. Quân khởi nghĩa phối hợp với binh lính người Việt trong đồn Pháp nổi dậy, tước khí giới và làm chủ một số vị trí trọng yếu. Cùng thời điểm đó, ngọn lửa khởi nghĩa cũng lan rộng ra nhiều địa phương khác như Phú Thọ, Hải Dương, Thái Bình, Hà Nội... Tuy nhiên, do thiếu sự phối hợp đồng bộ, kế hoạch bị lộ và bị quân Pháp tập trung hỏa lực đàn áp dã man, cuộc khởi nghĩa Yên Bái nhanh chóng rơi vào thất bại. Nguyễn Thái Học cùng nhiều đồng chí bị bắt giữ ngay sau đó.

Ngày 17 tháng 6 năm 1930, tại thị xả Yên Bái, thực dân Pháp đưa Nguyễn Thái Học cùng 12 chiến sĩ yêu nước lên máy chém. Trước cái chết cận kề, cả 13 người đều giữ vững phong thái bình tĩnh, hiên ngang. Từng người một, trước khi lưỡi máy chém rơi xuống, đều dũng cảm hô vang lời thề thiêng liêng: "Việt Nam độc lập muôn năm!". Nguyễn Thái Học là người bước lên máy chém cuối cùng, mỉm cười nhìn lưỡi dao và giữ trọn khí tiết của người anh hùng cho đến giây phút cuối cùng.

Tuy thất bại, cuộc khởi nghĩa Yên Bái và sự hy sinh kiêu hãnh của Nguyễn Thái Học cùng các đồng chí đã để lại một bài học sâu sắc về tinh thần yêu nước. Tiếng súng Yên Bái cùng lời thề "Không thành công thì cũng thành nhân" đã trở thành ngọn lửa soi đường, đập tan bầu không khí ảm đạm của thời kỳ khủng bố trắng, khơi dậy sóng cuộn căm thù và thúc giục các tầng lớp nhân dân tiếp tục dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.