Nguyễn Thái Học và ngọn lửa quật khởi của cuộc khởi nghĩa Yên Bái

Nguyễn Thái Học (1902 - 1930), sinh tại xã Thái Đô, huyện Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc ngày nay), là nhà cách mạng kiệt xuất, nhà tư tưởng yêu nước và là người sáng lập kiêm lãnh đạo tối cao của Việt Nam Quốc Dân Đảng – tổ chức chính trị theo khuynh hướng dân chủ tư sản tiêu biểu nhất trong phong trào giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX.

Thuở trẻ, sau khi theo học tại Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương và Cao đẳng Luật, Nguyễn Thái Học sớm nhận thức sâu sắc về nổi nhục mất nước dưới ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp. Ông không chọn con đường cầu viện hay cải ôn hòa mà quyết định thành lập Nam Đồng Thư Xã rồi chính thức khai sinh Việt Nam Quốc Dân Đảng vào năm 1927. Với khẩu hiệu "Không thành công thì cũng thành nhân", ông cùng các đồng chí đã tuyên truyền, giác ngộ binh lính người Việt trong quân đội Pháp và quần chúng nhân dân, chuẩn bị cho một cuộc khởi nghĩa vũ trang chớp nhoáng nhằm lật đổ ách đô hộ.

Đêm ngày 9 rạng sáng ngày 10 tháng 2 năm 1930, cuộc khởi nghĩa Yên Bái đồng loạt nổ ra cùng với các cuộc tấn công tại Phú Thọ, Hải Dương, Kiến An. Dù được chuẩn bị vô cùng công phu, nhưng do lực lượng chênh lệch quá lớn, thiếu vũ khí và bị thực dân Pháp đàn áp khốc liệt, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng thất bại. Nguyễn Thái Học bị thực dân Pháp bắt giữ tại vùng mỏ Láng Chát và bị kết án tử hình bằng máy chém tại Yên Bái vào ngày 17 tháng 6 năm 1930.

Trước máy chém của kẻ thù, Nguyễn Thái Học vẫn giữ vững phong thái hiên ngang, dõng dạc hô lớn khẩu hiệu cách mạng và khẳng định niềm tin tuyệt đối vào tương lai độc lập của dân tộc. Sự hy sinh oanh liệt của ông cùng các nghĩa sĩ đã trở thành biểu tượng bất tử cho tinh thần "chí công vô tư", xả thân vì nghĩa lớn của tuổi trẻ Việt Nam thời kỳ cận đại.