Nguyễn Thành – Bí thư Chi bộ Bất Nhị, người chiến sĩ hy sinh để bảo vệ cơ sở cách mạng

Những năm cuối thập niên 1920, phong trào yêu nước ở Điện Bàn bắt đầu có những chuyển biến mạnh. Nguyễn Thành, người làng Bất Nhị, cùng Nguyễn Tụy và một số thanh niên yêu nước tham gia gây dựng cơ sở của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Điện Bàn. Từ những hạt nhân ban đầu ấy, phong trào từng bước phát triển, thu hút thanh niên, nông dân, thợ thuyền, học sinh và những người có tinh thần yêu nước.

Ngày 5/4/1930, tại làng Bất Nhị, Chi bộ Đảng đầu tiên của phủ Điện Bàn được thành lập. Chi bộ gồm Nguyễn Thành, Nguyễn Tụy và Đỗ Thành, do Nguyễn Thành làm Bí thư. Đây là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành tổ chức Đảng ở Điện Bàn.

Ngay trong những tháng đầu hoạt động, Chi bộ Bất Nhị đã thể hiện vai trò tổ chức phong trào. Theo chủ trương của Tỉnh ủy Quảng Nam, chi bộ bí mật chuẩn bị việc treo cờ đỏ búa liềm và rải truyền đơn. Rạng sáng 1/5/1930, cờ đỏ búa liềm xuất hiện tại nhiều địa điểm ở Điện Bàn, trong đó có khu vực trước phủ đường và những địa điểm quan trọng khác. Những hoạt động ấy góp phần đưa phong trào cách mạng từ những nhóm nhỏ trở thành phong trào có tổ chức.

Tháng 7/1930, Phủ ủy Điện Bàn được thành lập. Ban Chấp hành gồm Phạm Lang, Nguyễn Thành và Nguyễn Tụy, trong đó Nguyễn Thành được cử làm Bí thư đầu tiên của Phủ ủy Điện Bàn. Như vậy, chỉ trong một thời gian ngắn, ông đã đảm nhiệm vai trò quan trọng ở cả chi bộ cơ sở và tổ chức Đảng cấp phủ.

Nhưng phong trào cách mạng đang phát triển thì bị thực dân Pháp đàn áp dữ dội. Cuối tháng 10/1930, mật thám phát hiện cơ quan Tỉnh ủy Quảng Nam tại Hội An. Hàng loạt cán bộ, đảng viên bị bắt. Phủ ủy Điện Bàn cũng bị đánh phá, trong đó có Nguyễn Thành – Bí thư Phủ ủy.

Nguyễn Thành bị đưa về lao Hội An. Tại đây, ông phải chịu những cuộc tra khảo nhằm buộc phải khai báo về tổ chức và cơ sở cách mạng. Tư liệu lịch sử Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Nam ghi rõ: Nguyễn Thành, Bí thư Chi bộ Bất Nhị, bị tra tấn nhiều ngày nhưng vẫn không khai. Cuối cùng, để bảo vệ cơ sở cách mạng khỏi bị lộ, ông đã uống thuốc độc tự vẫn trong nhà lao.

Một nguồn tư liệu của Quảng Nam cũng ghi nhận ông bị bắt cuối tháng 10/1930, giam tại lao Hội An và sau khi bị tra tấn đã hy sinh. Sự hy sinh ấy được những người cùng thời ghi nhớ như một biểu hiện của khí tiết người cộng sản trong những năm đầu phong trào cách mạng còn vô cùng non trẻ và bị đàn áp khốc liệt.

Điểm đặc biệt trong câu chuyện Nguyễn Thành là ông không chỉ là một người tham gia phong trào, mà là một trong những người trực tiếp gây dựng tổ chức Đảng ở Điện Bàn từ những ngày đầu. Từ Chi bộ Bất Nhị, phong trào tiếp tục phát triển; còn bản thân người Bí thư đầu tiên đã lựa chọn hy sinh để giữ bí mật, bảo vệ đồng chí và cơ sở cách mạng.