NGUYỄN THI

ó những tượng đài được tạc bằng đá tảng, nhưng cũng có những tượng đài được đúc lên từ nỗi đau và sự tĩnh lặng khôn cùng của thân phận con người. Lịch sử văn học Việt Nam và nhiều thế hệ học sinh đều biết đến nhà văn Nguyễn Thi (tên thật là Nguyễn Ngọc Tấn) qua tác phẩm kinh điển "Người mẹ cầm súng". Thế nhưng, rất ít người biết rằng, để viết nên những trang văn vĩ đại về tình mẫu tử, về sự đoàn tụ gia đình ấy, ông đã phải dùng chính nỗi cô đơn tột độ và sự chia cắt máu mủ của đời mình để làm chất liệu.

Sinh năm 1928 tại Nam Định, Nguyễn Ngọc Tấn mang trong mình một tâm hồn nhạy cảm và một khát vọng hòa bình cháy bỏng. Năm 1962, đáp lại tiếng gọi của miền Nam, ông gác lại bút nghiên, từ biệt nếp nhà bình yên ở miền Bắc để vượt Trường Sơn vào tuyến lửa. Hành trang của người lính ấy mang theo, ngoài khẩu súng và xấp giấy trắng, còn có một vết thương không bao giờ đóng vảy: nỗi nhớ quặn thắt về đứa con gái bé bỏng tên là Thi Trang.

Giữa chiến trường miền Nam khốc liệt, dưới những căn hầm chữ A ngập ngụa bùn lầy, ẩm thấp và nồng nặc mùi thuốc súng, người ta thường thấy một người đàn ông gầy gò cặm cụi viết dưới ánh đèn leo lét. Đó không phải là lúc ông đang viết những áng văn đao to búa lớn về chủ nghĩa anh hùng, mà là lúc ông viết những lá thư gửi ra Bắc cho con gái. Trong những dòng thư rỏ máu ấy, người ta không thấy bóng dáng của một nhà văn lớn, chỉ thấy sự mềm yếu, chới với của một người cha. Ông dặn con gái nhớ mặc áo ấm khi gió mùa về, hỏi con đã biết tự tết tóc chưa, và luôn lặp đi lặp lại một lời hứa: "Đợi ngày Bắc Nam sum họp, hòa bình rồi, ba sẽ về dắt tay Trang đi dạo..."

Lời hứa ấy, đớn đau thay, đã vĩnh viễn bị vùi lấp dưới lớp gạch đá của thành phố Sài Gòn.

Bước vào đợt 2 của cuộc Tổng tiến công Mậu Thân, tháng 5 năm 1968, Nguyễn Thi tham gia chiến đấu tại khu vực Chợ Lớn. Ông không ngã xuống bên cạnh một chiếc bàn viết, mà ngã xuống như một người lính xung kích thực thụ, tay vẫn ôm chặt khẩu súng sau khi đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng. Ông hy sinh khi mới 40 tuổi, thi hài bị vùi lấp trong những đống đổ nát của chiến tranh, mang theo xuống lòng đất những bức thư gửi con gái hãy còn đang viết dở.

Năm 1975, tiếng súng ngừng vang, đất nước được thống nhất trọn vẹn như đúng ước nguyện lớn lao nhất của đời ông. Bé Trang ngày ấy cũng đã lớn khôn. Nhưng giữa đoàn người trùng phùng trong nước mắt ngày khải hoàn, bàn tay của người cha năm xưa đã vĩnh viễn không bao giờ còn có thể đưa ra để dắt con đi như lời đã hẹn.

Chiến tranh là như vậy. Nó tàn nhẫn tước đoạt đi những khát khao bình dị nhất của con người. Khoảng lặng của Nguyễn Thi để lại cho chúng ta một sự giằng xé thấu tâm can: Để thế hệ hôm nay có được những mái ấm trọn vẹn, những người làm cha lớp trước đã phải cắn răng đánh đổi bằng sự khuyết thiếu vĩnh viễn trong cuộc đời của chính đứa con mình.