Nguyễn Thị Chiên – Nữ anh hùng tiên phong trong ký ức quê hương.

Khi Tổ quốc cần, bà không lùi bước!

Tôi sinh ra khi đất nước đã yên bình, chiến tranh chỉ còn lại trong sách vở và những câu chuyện được truyền miệng từ đời này sang đời khác. Nhưng với người quê tôi, cái tên Nguyễn Thị Chiên chưa bao giờ xa lạ. Bà là người con của chính mảnh đất này – xóm Trại Đồng, xã Tân Tiến, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (nay là xã Kiến Xương-tỉnh Hưng Yên)– nơi ông bà tôi từng sống, từng chứng kiến và kể lại bằng tất cả niềm tự hào.

Theo lời các bậc cao niên trong quê tôi, bà Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930 trong một gia đình nghèo có năm anh chị em. Nạn đói khủng khiếp năm 1945 đã cướp đi bốn người anh chị của bà, để lại một cô bé gầy gò, sớm phải bươn chải kiếm sống. Từ nhỏ, bà đã đi mót lúa, đi ở mướn, bế con thuê cho nhà giàu để kiếm ăn qua ngày. Những mất mát và cơ cực ấy đã hun đúc trong bà một ý chí mạnh mẽ và lòng căm thù giặc sâu sắc.

Ngay từ khi mới hơn mười lăm tuổi, bà Nguyễn Thị Chiên đã sớm tham gia hoạt động du kích ở địa phương. Theo lời kể của những người đi trước ở quê tôi, bà được phân công thực hiện nhiều công việc thầm lặng nhưng vô cùng nguy hiểm như rải truyền đơn, làm liên lạc, quan sát hoạt động của địch tại các bến đò ven sông Hồng, phát hiện nơi ém quân của địch. Dù tuổi còn rất trẻ, bà luôn nhanh nhẹn, gan dạ và mưu trí, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Chính từ những công việc ban đầu ấy, bà dần được tổ chức tin tưởng và giao phó những nhiệm vụ quan trọng hơn.

Năm mười sáu tuổi, bà làm giao thông viên cho đoàn thể phụ nữ xã, rồi tham gia đoàn thể du kích thôn, vào Đoàn Thanh niên và sung vào du kích xã. Ông bà tôi kể rằng bà là người rất chăm chỉ, chịu khó, việc gì cũng xông xáo đi đầu. Nhờ tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy, bà được chị em tín nhiệm, bầu làm tiểu đội phó rồi tiểu đội trưởng. Đến năm mười tám tuổi, với những thành tích trong hoạt động cách mạng và sự bồi dưỡng của chi bộ địa phương, bà vinh dự được kết nạp vào Đảng.

Không chỉ gan dạ, bà Chiên còn là người có tài tổ chức và lãnh đạo. Trong hoàn cảnh địch càn quét, kiểm soát hết sức gắt gao, bà vẫn kiên trì dìu dắt dân quân du kích tích cực kháng chiến và thực hiện các chính sách của Chính phủ. Từ trung đội phó, bà được bầu làm trung đội trưởng trung đội nữ du kích xã. Với người dân quê tôi khi ấy, hình ảnh một người phụ nữ đứng ra chỉ huy du kích là điều hiếm có, nhưng ai cũng tin tưởng và nể phục.

Trong kháng chiến chống Pháp, từ năm 1946 đến năm 1952, bà Nguyễn Thị Chiên tham gia xây dựng cơ sở kháng chiến ở năm thôn, trực tiếp chỉ huy đội du kích xã đánh địch, chống càn, phá giao thông trên đường 39, phá tề. Bà đã tiêu diệt, làm bị thương và bắt nhiều tên địch, khiến quân Pháp khiếp sợ mỗi khi tiến vào vùng quê này.

Tháng 4 năm 1950, trong một lần đưa cán bộ về hoạt động tại xã, bà không may bị địch bắt. Suốt ba tháng rưỡi bị dụ dỗ và tra tấn dã man, bà vẫn kiên quyết không khai, không khuất phục.Những ngày ở lao tù này, bà nhớ nhất là những lần bị địch buộc tay chân bà vào một cây tre rồi đem vứt xuống sông. Vứt xuống chờ bà sắp chết, chúng lại vớt lên nhưng vẫn không moi được thông tin. Địch lại giả vờ đem bà đi bắn. Băng đen bịt mắt, tay chân buộc như tử tù, giặc nổ súng. Bà vẫn không sợ. Không khai thác được thông tin gì và không có chứng cứ buộc tội, cuối cùng, giặc phải thả bà ra. Sức mạnh nào khiến một cô gái mới mười chín, đôi mươi lại có thể chịu đựng được những đòn tra tấn dã man của địch? Ngọn lửa nào đã nuôi dưỡng trái tim gan dạ sắt thép của cô gái? Nguyễn Thị Chiên vượt qua tất cả những thủ đoạn tra tấn tàn ác của giặc là nhờ trong tim bà luôn có hình ảnh của Bác Hồ. Nhiều năm sau, Bà tâm sự “Từ trong hậu địch tôi đã tâm niệm Bác Hồ là Thánh sống trên đầu tôi. Chính vì vậy, khi bị địch bắt tù đày, nghĩ đến Bác Hồ, tôi một lòng một dạ không khai. Tôi đã tự đề ra câu hỏi trong đầu như thế này: Nếu như địch bắn vào chỗ nguy hiểm và nhất định mình nắm chắc trong tay cái chết, thì lúc bầy giờ tôi hô: Hồ Chủ tịch muôn năm! Đảng Cộng sản muôn năm! Nhưng chúng bắn chỉ thiên sau khi hất tôi xuống sông. Chúng làm vậy là để nhiều lần khai thác. Mưu mô của giặc thất bại chính vì nhờ trong tim tôi vẫn luôn có Bác. Tôi cương quyết không khai và hy vọng sau này nếu kháng chiến thành công, nhất định tôi sẽ được gặp Bác Hồ. Cuối cùng tôi đã chiến thắng”. Với người quê tôi, đó là minh chứng rõ ràng nhất cho lòng trung kiên và bản lĩnh của người nữ du kích kiên cường.

Khi được thả về, bà Chiên tiếp tục hoạt động du kích, gây dựng cơ sở, luyện tập đánh du kích, phục kích và quấy rối địch. Tinh thần gan dạ, mưu trí của bà được thể hiện rõ trong nhiều trận đánh lớn nhỏ. Tháng 10 năm 1951, trong trận phục kích trên đường 39, trung đội du kích của bà phối hợp với bộ đội địa phương đánh địch, tiêu diệt và làm bị thương nhiều tên, bắt sống nhiều tù binh; riêng bà trực tiếp bắn bị thương và bắt sống ba tên địch. Tháng 12 năm 1951, khi gần năm mươi lính Pháp vào làng lùng sục, bà chỉ huy du kích bất ngờ xông ra bắt sống bốn tên. Từ tháng 5 đến tháng 12 năm ấy, đơn vị du kích của bà đã thắng mười trận liên tiếp, thu nhiều vũ khí và bắt sống nhiều tên giặc.

Đầu năm 1952, trung đội nữ du kích của bà được giao nhiệm vụ đánh bốt An Bồi. Với vai trò quân báo, cứu thương và thu dọn chiến trường, bà cùng đồng đội phối hợp với bộ đội địa phương hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, bắt sống hàng chục tên địch, thu nhiều vũ khí, quân trang quân dụng.

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống thực dân Pháp từ năm 1946 đến năm 1952, bà Nguyễn Thị Chiên được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Nhất và hai Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Tháng 5 năm 1952, Trung đội trưởng du kích Nguyễn Thị Chiên vinh dự là đại biểu nữ du kích duy nhất được chọn báo cáo điển hình tại Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất tổ chức ở Việt Bắc. Theo lời kể của người quê tôi, tại Đại hội ấy, bà đã đứng cùng hàng ngũ với những anh hùng nổi tiếng như La Văn Cầu, Cù Chính Lan, Nguyễn Quốc Trị, trở thành một trong bốn Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Bác Hồ và các Anh hùng Chiến sĩ Thi đua tại Việt Bắc năm 1952 (Anh hùng Nguyễn Thị Chiên đứng thứ 5 từ trái qua)

Sau Đại hội,Nguyễn Thị Chiên được cử đi tham gia đoàn Đại biểu Đại hội Hòa Bình châu Á – Thái Bình Dương tại Bắc Kinh (Trung Quốc); Đại hội Hòa Bình Thế giới tại Viên (Áo) do đồng chí Xuân Thủy làm Trưởng đoàn.

Năm 1953, nữ du kích Nguyễn Thị Chiên chính thức gia nhập Quân đội Nhân dân Việt Nam. Từ người con gái đi lên từ phong trào du kích ở quê tôi, bà tiếp tục đem kinh nghiệm thực tiễn của mình phục vụ quân đội. Bà được cấp trên điều về Hà Nội, phụ trách và quản lý lực lượng dân quân của một số huyện ngoại thành. Sau nhiều năm công tác tại Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam và Quân khu Thủ đô, đến năm 1984, Trung tá Nguyễn Thị Chiên được nghỉ hưu, khép lại một chặng đường dài cống hiến trọn vẹn cho cách mạng và quân đội.

Là người sinh ra sau chiến tranh, tôi chỉ được nghe kể lại câu chuyện về bà Nguyễn Thị Chiên qua lời ông bà, cha mẹ. Nhưng mỗi lần nghe, tôi lại càng thấm thía rằng sự bình yên hôm nay được đánh đổi bằng biết bao hy sinh của những con người bình dị như bà. Với quê tôi, Nguyễn Thị Chiên không chỉ là nữ anh hùng tiên phong của Quân đội Nhân dân Việt Nam, mà còn là niềm tự hào lặng thầm, là ngọn lửa truyền cảm hứng để các thế hệ sau sống xứng đáng với quá khứ hào hùng của dân tộc.