NGUYỄN THỊ ĐỊNH – NGƯỜI PHỤ NỮ THẮP LỬA CHO PHONG TRÀO ĐỒNG KHỞI BẾN TRE

NGUYỄN THỊ ĐỊNH – NGƯỜI PHỤ NỮ THẮP LỬA CHO PHONG TRÀO ĐỒNG KHỞI BẾN TRE

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, có những con người khi nhắc đến, ta không chỉ nhớ đến một tên tuổi mà còn nhớ đến cả một giai đoạn lịch sử. Nguyễn Thị Định là một trong những con người như thế. Cuộc đời bà gắn với những năm tháng đấu tranh vô cùng ác liệt của dân tộc, từ thời kỳ tiền khởi nghĩa, Cách mạng Tháng Tám, kháng chiến chống thực dân Pháp cho đến kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Nhắc đến bà là nhắc đến hình ảnh một người phụ nữ Nam Bộ kiên cường, gan góc, thông minh, giàu bản lĩnh và đặc biệt là nhắc đến ngọn lửa Đồng khởi bùng lên trên quê hương Bến Tre, làm lay chuyển cả bộ máy kìm kẹp của địch ở miền Nam.

Nguyễn Thị Định, thường được gọi thân mật là cô Ba Định, sinh ngày 15 tháng 3 năm 1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre, trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Chính không khí của quê hương giàu nghĩa khí và truyền thống cách mạng đã sớm hun đúc trong bà lòng yêu nước, ý chí phản kháng và tinh thần dấn thân. Từ năm 16 tuổi, bà đã tham gia hoạt động cách mạng với những công việc rất âm thầm nhưng cũng đầy hiểm nguy như giao liên, rải truyền đơn, vận động quần chúng. Tháng 10 năm 1938, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Với một cô gái còn rất trẻ ở vùng quê Nam Bộ thời đó, việc sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng và bước vào con đường đấu tranh là một lựa chọn không hề dễ dàng, nhưng cũng chính từ lựa chọn ấy mà cuộc đời Nguyễn Thị Định đã gắn trọn với vận mệnh của đất nước.

Trong cuộc đấu tranh giành chính quyền năm 1945, Nguyễn Thị Định là một trong những gương mặt nổi bật của phong trào cách mạng tại Bến Tre. Tư liệu lịch sử cho biết bà là người đi đầu, cầm cờ dẫn hàng nghìn quần chúng, trong đó phần đông là phụ nữ, tiến vào giành chính quyền ở thị xã Bến Tre. Hình ảnh đó có ý nghĩa rất lớn, bởi nó cho thấy trong những thời khắc quyết định của dân tộc, phụ nữ không chỉ đứng phía sau mà trực tiếp bước lên tuyến đầu của lịch sử. Nguyễn Thị Định không chỉ là người tham gia cách mạng, bà còn là người biết khơi dậy sức dân, biết biến tinh thần yêu nước của quần chúng thành hành động tập thể. Đó là phẩm chất rất quan trọng làm nên tầm vóc của một người lãnh đạo cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám, đất nước chưa kịp yên bình thì Nam Bộ lại bước vào cuộc kháng chiến mới. Tháng 3 năm 1946, Nguyễn Thị Định tham gia đoàn cán bộ miền Nam vượt biển ra miền Bắc để báo cáo tình hình chiến trường Nam Bộ với Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đến tháng 10 năm 1946, bà tiếp tục nhận nhiệm vụ vận chuyển vũ khí từ bờ biển Nam Trung Bộ vào chi viện cho chiến trường Nam Bộ. Những chuyến đi ấy cực kỳ nguy hiểm, bởi giữa biển khơi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng tính mạng. Thế nhưng Nguyễn Thị Định vẫn nhận nhiệm vụ với sự bình tĩnh và quyết đoán của một người chiến sĩ đã đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên mọi nỗi sợ hãi của bản thân. Chính ở giai đoạn này, bản lĩnh của bà không chỉ được thể hiện ở lòng dũng cảm mà còn ở khả năng tổ chức, sự kín đáo, mưu trí và tinh thần chịu đựng gian khổ phi thường.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, trong hoàn cảnh cách mạng miền Nam bị đàn áp khốc liệt, Nguyễn Thị Định được chỉ định ở lại miền Nam hoạt động bí mật. Đây là quãng thời gian vô cùng gian nan. Nhiều cơ sở cách mạng bị phá vỡ, nhiều cán bộ bị truy bắt, tù đày hoặc hy sinh. Trong hoàn cảnh đó, bà vẫn kiên trì bám đất, bám dân, giữ liên lạc với cơ sở, gây dựng phong trào và chờ thời cơ chuyển biến. Cuối năm 1959, với cương vị Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, bà được cử đi tiếp thu Nghị quyết 15 của Đảng, rồi trở về Bến Tre đầu năm 1960 để trực tiếp truyền đạt, tổ chức lực lượng và chuẩn bị cho phong trào nổi dậy. Vai trò của Nguyễn Thị Định ở giai đoạn này là đặc biệt quan trọng, bởi bà không chỉ là người tiếp nhận chủ trương mà còn là người biến chủ trương ấy thành hành động cách mạng cụ thể trên thực địa.

Ngày 17 tháng 1 năm 1960, phong trào Đồng khởi bùng nổ ở ba xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh của huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre. Từ đây, ngọn lửa đấu tranh lan nhanh ra nhiều nơi, tạo nên một bước ngoặt lớn cho cách mạng miền Nam. Tên tuổi Nguyễn Thị Định gắn liền với sự kiện lịch sử này. Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy Bến Tre mà bà là một trong những hạt nhân chủ chốt, nhân dân đã nổi dậy phá thế kìm kẹp của địch, giành quyền làm chủ ở nhiều thôn xã. Cũng từ phong trào Đồng khởi ấy, “Đội quân tóc dài” ra đời. Đó là lực lượng đấu tranh chính trị trực diện của phụ nữ, một hiện tượng rất độc đáo trong lịch sử kháng chiến của dân tộc. Những người phụ nữ chân đất, đầu trần, tay không hoặc chỉ với phương tiện rất thô sơ nhưng bằng lòng dũng cảm, sự bền bỉ và sức mạnh tinh thần đã làm cho đối phương phải chao đảo. “Đội quân tóc dài” không chỉ là biểu tượng của phụ nữ Bến Tre mà còn là biểu tượng cho sức mạnh của lòng dân khi được tổ chức và dẫn dắt đúng hướng.

Nói về Nguyễn Thị Định mà chỉ nhắc đến Đồng khởi thì vẫn chưa đủ. Sau thắng lợi ở Bến Tre, bà tiếp tục được giao nhiều trọng trách lớn. Giữa năm 1961, bà được điều động về công tác ở Bộ Tư lệnh miền Nam. Năm 1965, bà được giao giữ cương vị chỉ huy quan trọng trong lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam Việt Nam. Năm 1974, bà được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đây không chỉ là niềm vinh dự của riêng Nguyễn Thị Định mà còn là dấu mốc đặc biệt trong lịch sử quân đội và lịch sử phụ nữ Việt Nam. Từ một cô gái nông dân ở xứ dừa Bến Tre, bằng ý chí, tài năng và sự cống hiến không mệt mỏi, bà đã trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của thời đại Hồ Chí Minh.

Sau ngày đất nước thống nhất, Nguyễn Thị Định tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong Đảng, Nhà nước và công tác phụ nữ. Bà từng là Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, được bầu làm Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước năm 1987. Không chỉ là người hoạt động cách mạng, người chỉ huy quân sự, bà còn là người rất tâm huyết với việc lưu giữ ký ức lịch sử và phát huy vai trò của phụ nữ trong xã hội mới. Nhiều tư liệu cho thấy bà là người đặt nền móng cho sự ra đời của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, với mong muốn giữ gìn những tài liệu, hiện vật, chứng tích của phụ nữ Việt Nam qua các thời kỳ cho thế hệ mai sau. Điều đó cho thấy ở Nguyễn Thị Định, tinh thần cách mạng không chỉ nằm trong chiến đấu mà còn nằm trong ý thức gìn giữ lịch sử, bồi dưỡng truyền thống và giáo dục thế hệ trẻ.

Nguyễn Thị Định qua đời ngày 26 tháng 8 năm 1992. Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bà được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Năm 1995, bà được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng có lẽ, phần thưởng lớn nhất của bà chính là việc tên tuổi bà vẫn còn sống mãi trong lòng nhân dân, nhất là trong lòng người dân Bến Tre. Nhắc đến cô Ba Định, người ta không chỉ nhắc đến một vị tướng, mà còn nhắc đến một người phụ nữ suốt đời tận tụy với cách mạng, luôn gần dân, hiểu dân và biết khơi dậy sức mạnh của nhân dân trong những thời khắc gian nguy nhất.

Câu chuyện về Nguyễn Thị Định để lại cho thế hệ trẻ hôm nay nhiều suy nghĩ. Trong hoàn cảnh đất nước bị chia cắt, bom đạn và mất mát phủ lên từng vùng quê, bà vẫn không lùi bước. Ở bà có sự mềm mại của một người phụ nữ nhưng cũng có sự cứng cỏi của một người chiến sĩ; có lòng nhân hậu nhưng cũng có bản lĩnh của một người chỉ huy. Điều làm nên sự lớn lao của Nguyễn Thị Định không chỉ là quân hàm hay chức vụ, mà là khả năng biến đau thương thành hành động, biến sự áp bức thành ý chí đấu tranh, biến sức mạnh âm thầm của quần chúng thành một phong trào cách mạng mạnh mẽ. Với tôi, Nguyễn Thị Định là một biểu tượng đẹp của lòng yêu nước Việt Nam trong thế kỷ XX, và câu chuyện cuộc đời bà xứng đáng được nhắc lại để mỗi người trẻ hiểu rằng độc lập, tự do hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt, lòng can đảm và sự hy sinh của những con người đi trước.

Tài liệu tham khảo

Con đường vẻ vang của nữ tướng Nguyễn Thị Định

Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Ngày 17-1-1960: Ngày Bến Tre đồng khởi