Nguyễn Thị Định – Nữ tướng áo bà ba và trái tim của người mẹ miền Nam

Nhắc đến Nguyễn Thị Định nhiều người nhớ ngay hình ảnh người nữ tướng miền Nam trong bộ áo bà ba, chiếc khăn rằn quấn cổ, gắn với phong trào Đồng Khởi và “Đội quân tóc dài” của Bến Tre. Nhưng phía sau hình ảnh ấy là một cuộc đời nhiều mất mát, những quyết định khó khăn và lòng can đảm đã được tôi luyện qua thực tiễn cách mạng.

Sinh năm 1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, Bến Tre, bà sớm tham gia phong trào yêu nước. Năm 1938, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Tháng 10 năm 1939, chồng bà bị bắt khi con trai của họ mới được ba ngày tuổi. Sau đó, bà cũng bị bắt và bị đưa đi giam giữ. Trong thời gian ở tù, bà nhận được tin chồng hy sinh tại Côn Đảo. Những mất mát ấy có thể khiến một người gục ngã, nhưng với Nguyễn Thị Định, chúng trở thành một phần đau thương mà bà mang theo trên con đường tiếp tục đấu tranh vì đất nước.

Năm 1946, bà tham gia đoàn cán bộ Khu 8 vượt biển ra miền Bắc để báo cáo tình hình cách mạng miền Nam và xin chi viện vũ khí. Bà là người phụ nữ duy nhất trong đoàn. Sau chuyến đi, bà được giao chỉ huy con thuyền chở vũ khí trở lại Bến Tre. Theo bài viết của Học viện Chính trị khu vực IV đăng trên trang Khoa học chính trị, chuyến đi phải đối diện với biển cả, sự kiểm soát của đối phương và nguy cơ hy sinh. Các đồng đội thậm chí đã làm lễ truy điệu trước khi đoàn lên đường. Con thuyền trở về an toàn cùng 12 tấn vũ khí — một đóng góp quan trọng trong việc tăng cường khả năng chiến đấu của lực lượng cách mạng ở Nam Bộ.

Mười bốn năm sau, Nguyễn Thị Định lại đứng trước một quyết định có tính bước ngoặt. Đêm trước phong trào Đồng Khởi ở Bến Tre năm 1960, tình hình lực lượng cách mạng còn thiếu thốn, vũ khí hạn chế và các cán bộ lãnh đạo địa phương chưa thể tập hợp đầy đủ. Bà nêu vấn đề phải quyết định kịp thời, không để lỡ thời cơ, đồng thời sẵn sàng nhận trách nhiệm nếu chủ trương không đạt kết quả. Từ sự thống nhất ấy, phong trào Đồng Khởi bùng lên, góp phần chuyển cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang chủ động tiến công.Sức mạnh của Đồng Khởi không chỉ nằm ở những cuộc đấu tranh vũ trang. Nó còn được tạo nên bởi sự tham gia đông đảo của nhân dân, trong đó có những người phụ nữ đấu tranh chính trị, vận động quần chúng và hỗ trợ lực lượng cách mạng. Hình tượng “Đội quân tóc dài” gắn liền với giai đoạn ấy, cho thấy phụ nữ có thể đảm nhận những vai trò quan trọng trong một cuộc đấu tranh đòi hỏi cả trí tuệ, sự tổ chức và lòng dũng cảm. Nguyễn Thị Định sau này được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành một nữ tướng tiêu biểu của lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam.

Tuy nhiên, để hiểu Nguyễn Thị Định một cách trọn vẹn, phải nhìn cả những việc bà làm ngoài chiến trường. Một bài viết của Học viện Chính trị khu vực IV dẫn hồi ức của ông Võ Thành Hạo, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, về chuyến bà đến thăm bộ đội ở biên giới phía Bắc năm 1982. Hôm ấy, bà bước xuống hàng quân, bắt tay các chiến sĩ và hỏi thăm những người quê Bến Tre. Nhiều người xúc động đến bật khóc; bà cũng nghẹn ngào, dùng chiếc khăn rằn lau nước mắt.

Ông Võ Thành Hạo nhớ rằng, trong khoảnh khắc ấy, bà hiện lên không chỉ như một lãnh đạo cấp cao mà như “người mẹ miền Nam, người má Bến Tre ra thăm con” đang ở xa nhà, trong gian khổ. Hồi ức ấy giúp ta thấy một phương diện khác của nữ tướng: sự gần gũi, lòng trắc ẩn và khả năng kết nối con người bằng tình cảm chân thành.

Ngày nay, tại Khu lưu niệm Nguyễn Thị Định ở quê hương Bến Tre, học sinh và khách tham quan tiếp tục tìm hiểu về cuộc đời bà. Một người làm công tác thuyết minh tại đây từng chia sẻ rằng việc nghiên cứu sâu hơn về cuộc đời và sự nghiệp của nữ tướng khiến chị thêm kính trọng người phụ nữ đã dành trọn đời cho đất nước. Đó cũng là cách ký ức được truyền từ thế hệ trước sang thế hệ sau: không chỉ thuộc lòng một cái tên, mà tìm hiểu những lựa chọn, sự hy sinh và tình cảm đằng sau cái tên ấy.

Nguyễn Thị Định là minh chứng rằng sức mạnh của người anh hùng không chỉ thể hiện ở khả năng chỉ huy hay quyết định trong thời khắc lớn. Nó còn nằm trong cách người ấy đối xử với những con người quanh mình. Bản lĩnh làm nên vị nữ tướng; lòng nhân hậu làm nên hình ảnh “cô Ba Định” sống mãi trong trái tim người dân Bến Tre. Và chính sự kết hợp ấy khiến câu chuyện về bà vẫn có ý nghĩa với một đất nước đang sống trong hòa bình.