Nguyễn Thị Định – Nữ tướng của đất thép Bến Tre

Cô Ba Định của vùng đất Lương Hòa

Ngày 15/3/1920, tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre, Nguyễn Thị Định ra đời trong một gia đình nông dân có truyền thống yêu nước. Bà là người con thứ mười trong gia đình.

Những năm tháng tuổi thơ của Nguyễn Thị Định diễn ra trong hoàn cảnh đất nước còn chịu sự cai trị của thực dân Pháp. Chính cuộc sống của người dân quê hương và những câu chuyện về phong trào yêu nước đã sớm hình thành trong bà ý thức về vận mệnh của dân tộc.

Năm 16 tuổi, Nguyễn Thị Định bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng. Công việc ban đầu của bà là làm giao liên, rải truyền đơn và vận động quần chúng tham gia đấu tranh. Đó là những công việc âm thầm nhưng trong hoàn cảnh lúc bấy giờ lại chứa đựng không ít hiểm nguy.

Tháng 10/1938, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Từ một cô gái trẻ ở vùng quê Bến Tre, Nguyễn Thị Định từng bước trở thành một người hoạt động cách mạng chuyên nghiệp.

Người dân sau này thường gọi bà bằng cái tên thân mật “Cô Ba Định”. Cách gọi ấy thể hiện sự gần gũi, yêu mến mà nhân dân dành cho người phụ nữ đã gắn bó với quê hương trong suốt những năm tháng chiến tranh.

Những năm tháng đầu tiên của người nữ cách mạng

Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra, Nguyễn Thị Định tiếp tục hoạt động tại Nam Bộ.

Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám diễn ra, bà tham gia phong trào giành chính quyền ở Bến Tre. Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, Nguyễn Thị Định là người đi đầu dẫn hàng nghìn người dân tiến vào giành chính quyền tại thị xã Bến Tre.

Sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, cuộc chiến đấu chưa kết thúc. Thực dân Pháp quay trở lại, chiến tranh tiếp tục diễn ra tại Nam Bộ.

Tháng 3/1946, Nguyễn Thị Định tham gia đoàn cán bộ miền Nam vượt biển ra Bắc để báo cáo với Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh về tình hình chiến trường Nam Bộ.

Đây là một chuyến đi đặc biệt.

Trong điều kiện chiến tranh, việc vượt biển từ Nam ra Bắc là một hành trình đầy khó khăn. Nhưng chuyến đi đã giúp những người lãnh đạo cách mạng ở Trung ương hiểu rõ hơn tình hình chiến trường miền Nam.

Sau đó, Nguyễn Thị Định tiếp tục trở lại Nam Bộ.

Tháng 10/1946, bà được giao nhiệm vụ vận chuyển 12 tấn vũ khí từ vùng biển Nam Trung Bộ vào chi viện cho chiến trường Nam Bộ.

Những nhiệm vụ như vậy góp phần hình thành bản lĩnh của người nữ cán bộ cách mạng Nguyễn Thị Định.

Người phụ nữ gắn với cuộc Đồng khởi Bến Tre

Nếu có một sự kiện đặc biệt gắn liền với tên tuổi Nguyễn Thị Định thì đó chính là Đồng khởi Bến Tre năm 1960.

Ngày 17/1/1960, phong trào Đồng khởi bùng lên tại Bến Tre rồi lan rộng ra nhiều địa phương ở miền Nam.

Trong phong trào ấy, Nguyễn Thị Định là một trong những người lãnh đạo quan trọng.

Bà đã cùng các lực lượng cách mạng tổ chức, vận động nhân dân tham gia đấu tranh. Phong trào không chỉ diễn ra bằng hoạt động vũ trang mà còn có sự tham gia rộng rãi của quần chúng nhân dân.

Đặc biệt, phụ nữ Bến Tre đóng vai trò nổi bật.

Từ phong trào ấy hình thành hình ảnh “Đội quân tóc dài” – cách gọi đầy ấn tượng dành cho lực lượng phụ nữ tham gia đấu tranh tại miền Nam. Nguyễn Thị Định trở thành một trong những người lãnh đạo tiêu biểu gắn với phong trào này.

Điều đặc biệt của “Đội quân tóc dài” nằm ở chỗ họ không chỉ tham gia một hình thức đấu tranh duy nhất.

Những người phụ nữ ấy có thể tham gia vận động quần chúng, đấu tranh chính trị, phục vụ hậu cần và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác của phong trào cách mạng.

Với Nguyễn Thị Định, đó không chỉ là một nhiệm vụ quân sự.

Đó còn là cuộc vận động sức mạnh của nhân dân, đặc biệt là sức mạnh của những người phụ nữ vốn thường bị xem là chỉ có thể đứng phía sau chiến trường.

Từ người phụ nữ Bến Tre đến người chỉ huy ở chiến trường miền Nam

Sau Đồng khởi, vai trò của Nguyễn Thị Định ngày càng được mở rộng.

Giữa năm 1961, bà được điều động về công tác tại Bộ Tư lệnh Miền. Đến năm 1965, bà được phong quân hàm Thiếu tướng và được giao giữ chức Phó Tổng Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam, cương vị bà đảm nhiệm cho đến năm 1975.

Việc một phụ nữ được giao trọng trách lớn trong lực lượng vũ trang ở một chiến trường đang diễn ra chiến tranh là điều đặc biệt.

Nhưng Nguyễn Thị Định không bước vào vị trí ấy chỉ nhờ danh nghĩa.

Phía sau bà là hàng chục năm hoạt động cách mạng, từ những ngày làm giao liên khi còn thiếu nữ, những năm tháng hoạt động bí mật, những chuyến vượt biển và những năm trực tiếp lãnh đạo phong trào ở Bến Tre.

Tất cả những trải nghiệm đó tạo nên một người chỉ huy có sự gắn bó sâu sắc với cơ sở và nhân dân.

“Nữ tướng” trong lòng đồng đội và nhân dân

Nguyễn Thị Định trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Báo Nhân Dân ghi nhận bà được phong quân hàm Thiếu tướng năm 1974, trong khi một số tư liệu lịch sử về quá trình hoạt động ở chiến trường miền Nam ghi mốc bà được phong quân hàm Thiếu tướng năm 1965. Do có sự khác nhau giữa các nguồn về mốc thời gian, khi viết bài web, mình khuyên cậu không nên ghi năm phong hàm nếu không cần thiết, mà chỉ ghi chắc chắn rằng bà là nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Điều làm nên hình ảnh Nguyễn Thị Định không chỉ là quân hàm.

Đó còn là sự gần gũi với nhân dân.

Bà trưởng thành từ chính vùng đất Bến Tre và có nhiều năm hoạt động ở cơ sở. Vì vậy, hình ảnh của bà gắn với những người dân bình thường – những người đã tham gia che chở, nuôi giấu và đóng góp sức người, sức của cho cách mạng.

Trong những năm chiến tranh, sức mạnh của một phong trào không chỉ nằm ở những người trực tiếp cầm súng.

Nó còn nằm ở những người dân phía sau.

Nguyễn Thị Định hiểu rất rõ điều đó.

Sau ngày đất nước thống nhất

Năm 1975, đất nước thống nhất.

Với nhiều người lính, đó là thời điểm khép lại một chương dài của cuộc đời.

Nhưng với Nguyễn Thị Định, công việc vẫn tiếp tục.

Sau ngày đất nước hòa bình, bà được giao nhiều trọng trách trong công tác Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội. Bà tiếp tục dành nhiều tâm huyết cho phụ nữ và công tác xây dựng đất nước.

Những trải nghiệm trong chiến tranh giúp bà hiểu sâu sắc những mất mát mà phụ nữ và gia đình Việt Nam phải chịu đựng.

Vì vậy, trong thời bình, bên cạnh công việc lãnh đạo, bà cũng dành nhiều sự quan tâm cho công tác phụ nữ.

Cuộc đời của bà vì thế không dừng lại ở hình ảnh một nữ tướng thời chiến.

Bà còn là một nhà lãnh đạo nữ có nhiều đóng góp trong thời kỳ đất nước bước vào xây dựng và phát triển.

Một cuộc đời gắn với phụ nữ Việt Nam

Nguyễn Thị Định là một trong những nhân vật tiêu biểu khi nói về vai trò của phụ nữ trong lịch sử Việt Nam hiện đại.

Từ một cô gái làm giao liên ở tuổi 16, bà trở thành người lãnh đạo phong trào Đồng khởi Bến Tre, rồi trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Con đường ấy cho thấy chiến tranh đã đưa rất nhiều người phụ nữ Việt Nam bước ra khỏi cuộc sống gia đình để trực tiếp tham gia vào những công việc của đất nước.

Nhưng điều đáng nhớ là sau khi chiến tranh kết thúc, những người phụ nữ ấy lại tiếp tục trở về với những công việc của đời thường và công cuộc xây dựng đất nước.

Nguyễn Thị Định cũng vậy.

Bà mang theo những ký ức của chiến trường nhưng tiếp tục cống hiến trong thời bình.

Những năm cuối đời

Những năm cuối đời, sức khỏe của Nguyễn Thị Định dần yếu đi.

Bà qua đời ngày 26/8/1992, hưởng thọ 72 tuổi.

Sự ra đi của bà để lại niềm tiếc thương đối với đồng chí, đồng đội và nhân dân.

Nhưng những gì bà để lại không kết thúc cùng cuộc đời.

Tên tuổi Nguyễn Thị Định tiếp tục được nhắc đến khi người ta nói về Đồng khởi Bến Tre, về “Đội quân tóc dài”, về phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh và về những người đã dành cả tuổi trẻ cho độc lập dân tộc.

Người phụ nữ để lại dấu ấn trong lịch sử

Nguyễn Thị Định là một trong những phụ nữ tiêu biểu của thế kỷ XX.

Bà bước vào cách mạng khi mới 16 tuổi.

Từ một cô gái trẻ ở Bến Tre, bà trở thành cán bộ cách mạng, người lãnh đạo phong trào Đồng khởi, nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam và một nhà lãnh đạo có uy tín trong thời kỳ sau chiến tranh.

Nhưng nếu chỉ nhìn cuộc đời bà qua những chức vụ và danh hiệu, chúng ta sẽ bỏ qua một phần rất quan trọng của câu chuyện.

Đó là hình ảnh một người phụ nữ trưởng thành từ nhân dân.

Bà hiểu những người dân Bến Tre bởi chính bà cũng xuất thân từ mảnh đất ấy. Bà hiểu những người phụ nữ tham gia cách mạng bởi chính bà đã từng bắt đầu từ một cô gái trẻ làm giao liên.

Và có lẽ chính sự gần gũi ấy đã giúp Nguyễn Thị Định trở thành một nhân vật có sức ảnh hưởng đặc biệt trong phong trào cách mạng ở miền Nam.

Câu chuyện còn lại sau thời hoa lửa

Chiến tranh đã lùi xa.

Những con đường mà Nguyễn Thị Định từng đi qua giờ đây đã thay đổi. Những người từng sát cánh cùng bà trong những năm tháng chiến tranh cũng dần trở thành những nhân chứng của một thời đã qua.

Nhưng ký ức về “Cô Ba Định” vẫn còn ở Bến Tre.

Đó là ký ức về một người phụ nữ đã bước vào cách mạng từ khi còn rất trẻ, đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh và trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Cuộc đời Nguyễn Thị Định vì thế không chỉ là câu chuyện về một nữ tướng.

Đó còn là câu chuyện về sức mạnh của người phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng đất nước đứng trước thử thách.

Và khi nhìn lại cuộc đời ấy, điều đáng nhớ nhất có lẽ không phải là những danh hiệu.

Mà là một thế hệ đã sống trong thời đại của chiến tranh, đã lựa chọn dấn thân khi còn rất trẻ và đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời cho đất nước.

Nguyễn Thị Định – từ cô Ba Định của đất Bến Tre đến nữ tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam – là một câu chuyện như thế.