Nguyễn Thị Én

Mẹ Nguyễn Thị Én sinh năm 1928 tại làng Tân Tịch, huyện Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa (nay thuộc tỉnh Bình Dương). Mẹ là đồng hương với nhà thơ - chiến sĩ Huỳnh Văn Nghệ, quê mẹ thuộc vùng Chiến khu Đ lịch sử. Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, Sáu Én vừa ở lứa tuổi bẻ gãy sừng trâu, thoát ách nô lệ trở thành công dân nước độc lập tự do. Cô và bạn bè cùng trang lứa được tháo cũi sổ lồng, tham gia Thanh niên Tiền phong, Phụ nữ cứu quốc... dự vào lễ hội vĩ đại của dân tộc. Ngày vui ngắn chẳng tày gang, chỉ vài tháng sau, đầu năm 1946, giặc Pháp tràn lên quận lỵ Tân Uyên. Ngày 15/3/1946, lần đầu tiên hơn 5000 quân địch, có máy bay yểm trợ, đã hành quân đường bộ và đường sông Đồng Nai đánh lên Chiến khu Đ. Quê hương Tân Tịch bị lùng sục, chà sát bởi chủ trương của chúng: đốt sạch, phá sạch, giết sạch. Nhà cửa, thóc lúa, trâu bò, ruộng mía... bị giặc thẳng tay triệt phá, một số dân không chạy kịp bị chặt đầu, bị bắn chết. Sau đau thương đầu tiên này, ta phát động thanh niên nam nữ tòng quân. Sáu Én là một trong vài thanh niên Tân Tịch được đưa xuống Quân khu 9 (miền Tây Nam Bộ) làm công tác giao liên. Thời kỳ đầu kháng chiến chống Pháp, đường đi từ miền Đông xuống miền Tây còn tương đối dễ dàng. Từ quê hương ven sông Đồng Nai chỉ sẵn khoai với củ, địa hình thì lượn sóng rừng núi, những nẻo ruộng cao ven sông nửa năm khô rang, Sáu Én tới xứ đồng ruộng mênh mông, cò bay thẳng cánh, sông rạch chằng chịt dọc ngang cầu khỉ khó đi. Nhưng vì nhiệm vụ, cô chóng hòa đồng với tập thể, với nhân dân vùng cơ quan đóng. Thì ra ở đâu, bà con lao động cũng chất phác, tốt bụng, thương yêu, quý mến cô như con ruột của mình... Vào mùa khô, sông rạch miền Tây nhiễm mặn, tắm xong, người vẫn mốc cời, bứt rứt; Sáu Én lại nhớ dòng sông Đồng Nai trong xanh, nước ngọt lành, những buổi đi làm về, xuống đó dầm mình xiết bao thú vị. Trên bước đường công tác, Sáu Én gặp gỡ rồi yêu thương một chiến sĩ giao liên cùng đơn vị. Đầu năm 1952, chị sinh con trai đầu lòng. Được sự đồng ý của đơn vị, đôi vợ chồng trẻ thay nhau bồng đứa hài nhi đỏ hỏn, vượt qua những khúc sông bạc đầu (tàu tuần giặc chạy liên tục sẵn sàng bắn bỏ mọi xuồng ghe bị nghi ngờ), những cây cầu giảm kỷ (địch thường phục kích ban đêm) về tới Tân Tịch. Gia đình bên ngoại thương con, thương cháu nhận lời nuôi dùm. Ở chơi mấy bữa, người chồng quay về đơn vị; từ đó vắng bặt tin anh (Nếu anh còn sống ắt phải tìm về thăm vợ, thăm con trai đầu lòng yêu quý). Đang nghỉ cho lại sức, một bữa pháo địch nã vô rừng. Người mẹ trẻ Nguyễn Thị Én bị thương, chữa chạy không được nên đã qua đời ở tuổi 32. Giọt máu của hai chiến sĩ giao liên để lại được bên ngoại hết lòng chăm sóc. Lại Văn Việt lớn lên nhờ công dì Nguyễn Thị Nhuần (Tám Nhuần) và họ hàng bên ngoại. Năm 12 tuổi, Việt theo dì Tám đi thoát ly, làm giao liên cho bộ phận Dân vận tỉnh Bình Dương. Việt nhỏ con nhưng nhanh nhẹn, gan dạ nên luôn luôn hoàn thành nhiệm vụ được giao. Năm 14 tuổi, Việt được cử làm tổ trưởng giao liên. Được giữ cây súng cacbin, gặp địch là đánh, để mở đường đi. Có bữa trực thăng địch xà quần, Việt bình tĩnh nổ súng xua đi và thoát hiểm. Ngày 12/6/1966, Lại Văn Việt hy sinh vì pháo địch tại Cầu Gõ, Hố Bàu (Chiến khu Đ) và được công nhận là liệt sĩ. Mẹ Nguyễn Thị Én đi qua cuộc kháng chiến như một ánh sao băng, để lại một con trai tuy nhỏ tuổi nhưng đã đi cùng đường cha mẹ em từng đi. Mẹ đã trở về với cát bụi trần gian, chưa kịp để lại di ảnh cho mọi người biết mặt, nhưng tên tuổi mẹ sống dài lâu trong đội ngũ những Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Mẹ Nguyễn Thị Én được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 522/KTCTN ngày 27/8/1995. Mẹ và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 2000.