Nguyễn Thị Hồng Mùi – người cứu 20 đồng đội giữa làn khói độc Ga Núi Gôi

Khoảng 17 giờ ngày 20/8/1966, đoàn tàu quân sự số 381 vừa tập kết tại Ga Núi Gôi. Trên các toa tàu là hàng trăm tấn lương thực, đường ray, vũ khí, đạn dược và hóa chất đang chờ được chuyển tiếp qua Ninh Bình, Thanh Hóa rồi vào chiến trường miền Nam.

Khi những người làm nhiệm vụ tại ga đang chuẩn bị cho đoàn tàu tiếp tục hành trình, máy bay Mỹ bất ngờ xuất hiện.

Tiếng kẻng báo động vang lên dồn dập. Hai máy bay lao xuống bắn rocket, sau đó nhiều chiếc khác tiếp tục ném bom. Một số toa tàu bị đánh trúng, trật khỏi đường ray và bốc cháy. Gạo, mỡ, vật tư cùng những thùng hóa chất vỡ tung giữa sân ga.

Đại đội Thanh niên xung phong 895 lập tức được điều động đến cứu tàu và cứu hàng. Trong đội hình những người chạy ngược về phía đám cháy có Tiểu đội trưởng Nguyễn Thị Hồng Mùi.

Nguyễn Thị Hồng Mùi quê ở làng Nhuệ, xã Chí Hòa, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Chị trưởng thành trong phong trào thanh niên của quê lúa, từng làm Bí thư Chi đoàn và được kết nạp vào Đảng khi còn rất trẻ. Tháng 11/1965, chị gia nhập lực lượng thanh niên xung phong, được biên chế vào Đại đội 895 thuộc Đội N89.

Đơn vị gồm những thanh niên quê Thái Bình, làm nhiệm vụ sửa chữa và bảo đảm giao thông đường sắt trên đoạn từ Ga Núi Gôi đến khu vực Cát Đằng. Máy bay Mỹ thường xuyên đánh phá đường ray, cầu cống và những đoàn tàu chở hàng. Sau mỗi trận bom, những người thanh niên xung phong lại lao ra san lấp hố, nối lại đường ray để các đoàn tàu tiếp tục đi về phương Nam.

Nhưng chiều 20/8/1966 không chỉ có bom và lửa.

Khi các lực lượng vừa khống chế được một phần đám cháy, những thùng hóa chất trên tàu phát nổ. Khói màu vàng, đặc quánh và có mùi nồng nặc nhanh chóng phủ kín sân ga. Nhiều người đang cứu hàng đột nhiên khó thở, nôn mửa rồi ngã gục. Có người chảy máu ở miệng và mũi; có người mất khả năng tự di chuyển khỏi khu vực nguy hiểm.

Nguyễn Thị Hồng Mùi lao vào giữa làn khói ấy.

Chị kéo người bị nạn ra ngoài, rồi quay trở lại dìu thêm người khác. Khi có đồng đội ngừng thở, chị thực hiện hô hấp nhân tạo và hướng dẫn mọi người cách sơ cứu. Người vừa được đưa ra nơi an toàn, chị lại chạy vào đám cháy.

Các nhân chứng nhớ rằng người tiểu đội trưởng di chuyển giữa sân ga như một con thoi. Chị cõng lần lượt những đồng đội tên Kim, Đoán, Hạt, Phương và Kiều ra khỏi khu vực nhiễm độc. Một số người không còn đủ sức đứng dậy nên chị phải cúi xuống, đặt họ lên lưng rồi đưa ra ngoài.

Khói độc tiếp tục dày lên. Mỗi lần quay vào, chính Nguyễn Thị Hồng Mùi cũng hít thêm hóa chất. Nhưng khi thấy vẫn còn người nằm gục gần các toa tàu, chị không dừng lại.

Theo tư liệu của Báo Nhân Dân và Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam, Nguyễn Thị Hồng Mùi đã cứu sống 20 đồng đội. Đến lần cuối, khi đang cõng một người bị nạn ra khỏi đám cháy, sức lực của chị cạn dần. Người tiểu đội trưởng ngã xuống khi đồng đội vẫn còn ở trên lưng.

Chị hy sinh tại Ga Núi Gôi trong ngày hôm ấy.

Vụ đánh phá và nhiễm độc ngày 20/8/1966 để lại hậu quả rất nặng nề. Tư liệu của địa phương ghi nhận 23 người hy sinh và 256 người bị thương hoặc nhiễm độc. Riêng Đại đội 895 có 12 người hy sinh và khoảng 120 người bị thương, nhiễm độc. Nhiều người sống sót tiếp tục mang bệnh tật trong nhiều năm sau chiến tranh.

Nhưng đoàn tàu và phần lớn hàng hóa đã được cứu. Tuyến đường sắt tiếp tục được khôi phục để những chuyến hàng khác lên đường.

Sau ngày Nguyễn Thị Hồng Mùi hy sinh, lực lượng thanh niên xung phong ngành đường sắt phát động phong trào học tập tấm gương của chị với khẩu hiệu: “Sống bám cầu đường, chết kiên cường, dũng cảm”. Chủ tịch Hồ Chí Minh ký truy tặng chị Huân chương Lao động hạng Ba.

Gần 47 năm sau, ngày 25/4/2013, Chủ tịch nước ban hành Quyết định số 803/QĐ-CTN, truy tặng Nguyễn Thị Hồng Mùi danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đại đội Thanh niên xung phong 895 cũng được phong tặng danh hiệu Anh hùng.

Câu chuyện ở Ga Núi Gôi khác với nhiều câu chuyện chiến trường. Nguyễn Thị Hồng Mùi không hy sinh khi xung phong đánh một cứ điểm. Vũ khí chị mang theo trong những phút cuối cùng là đôi tay dùng để kéo, dìu, cõng và làm hô hấp nhân tạo cho đồng đội.

Giữa làn khói độc, chị có thể dừng lại sau khi cứu được người thứ nhất, thứ năm hay thứ mười. Nhưng mỗi lần nhìn thấy một đồng đội còn nằm trong vùng nguy hiểm, chị lại quay vào.

Nhờ những lần quay lại ấy, 20 con người có cơ hội trở về. Còn người tiểu đội trưởng trẻ tuổi thì nằm lại bên đường ray, nơi đoàn tàu chở hàng chi viện vẫn phải tiếp tục lăn bánh về phương Nam.