NGUYỄN THỊ KHÍU – NGƯỜI NỮ ANH HÙNG BÁM BIỂN BẢO NINH
Nguyễn Thị Khíu sinh ra và lớn lên tại vùng biển Bảo Ninh, bên cửa Nhật Lệ, Đồng Hới, Quảng Bình. Cuộc sống của bà gắn bó với nghề biển và những người dân chài nơi cửa sông Nhật Lệ. Trong thời kỳ hợp tác hóa, khi nghề đánh cá xa bờ chủ yếu do nam giới đảm nhiệm, bà cùng một số phụ nữ địa phương tham gia lao động trên biển và trở thành một trong những người nòng cốt của Đội nữ đánh cá Minh Khai, Hợp tác xã đánh cá Thống Nhất Bảo Ninh.
Đội nữ Minh Khai trở thành một mô hình đặc biệt của làng biển Bảo Ninh. Những người phụ nữ không chỉ đảm nhiệm công việc gia đình mà trực tiếp ra khơi, tham gia đánh bắt hải sản và góp phần hoàn thành kế hoạch sản xuất của hợp tác xã. Tư liệu về Nguyễn Thị Khíu cho biết từ một nhóm nữ xã viên ban đầu, đội đánh cá nữ từng bước phát triển cả về số thuyền và năng lực sản xuất, trở thành một tập thể nổi bật của địa phương.
Từ năm 1965, khi chiến tranh phá hoại lan tới Đồng Hới, hoạt động sản xuất trên biển trở nên đặc biệt khó khăn. Nguyễn Thị Khíu vẫn cùng những phụ nữ trẻ của đội duy trì sản xuất. Báo Quảng Bình ghi nhận bà lãnh đạo Đội nữ đánh cá Minh Khai bám biển trong những thời điểm địa phương bị đánh phá, vừa bảo đảm sản xuất vừa hỗ trợ nhau khi gặp nguy hiểm.
Cuộc sống của bà còn chịu một mất mát lớn khi người chồng, cũng là một ngư dân, mất trong một đợt đánh phá lúc thuyền trở về cửa biển. Tuy vậy, Nguyễn Thị Khíu vẫn tiếp tục cùng tập thể duy trì những chuyến đi biển. Báo Quảng Bình nhấn mạnh hình ảnh người phụ nữ đang chịu tang chồng nhưng vẫn đứng cùng đồng đội, trở thành một biểu tượng của tinh thần bám biển, giữ sản xuất của Bảo Ninh những năm chiến tranh.
Những đóng góp của Nguyễn Thị Khíu được Nhà nước ghi nhận. Ngày 1/1/1967, bà cùng mẹ Nguyễn Thị Suốt và nữ dân quân Trần Thị Lý được tuyên dương Anh hùng. Báo Quân đội nhân dân xác nhận ba người phụ nữ bên dòng Nhật Lệ đều được phong danh hiệu vào cùng ngày này. Riêng Nguyễn Thị Khíu được các tài liệu của Bảo tàng Hồ Chí Minh và Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định là Anh hùng Lao động, cán bộ Đội đánh cá Minh Khai, xã Bảo Ninh.
Tháng 3/1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục tặng Huy hiệu của Người cho 20 phụ nữ có thành tích dũng cảm, đảm đang trong chống Mỹ, cứu nước. Trong danh sách ấy có Nguyễn Thị Khiu – Anh hùng Lao động, Đội đánh cá Minh Khai, xã Bảo Ninh, Quảng Bình. Đây là một căn cứ chính thức quan trọng để khẳng định đúng loại danh hiệu của bà.
Cùng với mẹ Suốt và Trần Thị Lý, Nguyễn Thị Khíu trở thành một trong ba nữ Anh hùng bên dòng Nhật Lệ. Báo Quân đội nhân dân năm 2020 tiếp tục nhắc bà với tư cách Đội trưởng Đội đánh cá Minh Khai, người đã dẫn dắt chị em bám biển sản xuất trong những năm chiến tranh.
Sau chiến tranh, bà tiếp tục sống và tham gia các hoạt động tại quê hương Bảo Ninh. Một nguồn tư liệu tổng hợp của dự án Câu chuyện thời hoa lửa ghi bà qua đời năm 2009, nhưng tôi chưa tìm được cáo phó hoặc hồ sơ nhà nước đủ mạnh để kiểm chứng mốc này. Vì vậy, với bộ sách đang biên soạn, tôi đề nghị chưa khóa cứng năm mất cho đến khi tìm được hồ sơ người có công hoặc tài liệu địa phương gốc.
