Nguyễn Thị Kiển

Nguyễn Thị Kiển sinh năm 1896 ở xã Phước Long (nay là ấp 2, xã Long Thọ) huyện Nhơn Trạch, thường được gọi là má Hai Kiển. Má Kiển sinh ra, lớn lên trong một gia đình thuần nông nghèo khó, nếp nhà thanh sạch, trân trọng nghĩa tình. Thôn nữ Hai Kiển hiền lành, giỏi giang, thạo việc vườn ruộng, có lúc làm giá gánh bộ đi bán nơi xa hàng chục cây số.

Tuổi thanh xuân, thôn nữ Hai Kiển gá nghĩa cùng trai làng tên Trần Văn Đại, sinh 3 người con trai: Trần Văn Thụ, Trần Văn Thiện, Trần Văn Thiệm. Duyên lành đứt đoạn, chẳng may ông Trần Văn Đại khi đang lao động bị rắn cắn tử vong, để lại 3 con thơ cho người vợ trẻ khi ấy mới 25 tuổi.

Duyên trời đưa đẩy, Hai Kiển đi bước nửa kết duyên cùng Nguyễn Văn Tủ, người cùng làng, hạ sinh con trai Nguyễn Văn Cơ và con gái Nguyễn Thị Cầu. Rồi người chồng Nguyễn Văn Tủ cũng sớm ra đi vì bạo bệnh, người vợ trẻ Hai Kiển nặng gánh gia đình với 5 con thơ dại.

Các con của má Kiển lớn lên trong vòng tay yêu thương của má, trong hoàn cảnh giặc Pháp chiếm đóng, tàn phá xóm làng, sưu cao thuế nặng. Các anh Trần Văn Thụ, Trần Văn Thiện sớm nhận ra việc cần phải làm của trai làng, tham gia công việc cách mạng giao, phục vụ kháng chiến. Anh Hai Trần Văn Thụ sinh năm 1910, trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp, là cán bộ công an huyện Long Thành, hy sinh trong chiến đấu ngày 20.7.1947.

Nguyễn Văn Cơ sinh năm 1924, tham gia công tác cách mạng từ nhỏ, làm công tác cơ sở tại xã nhà, hy sinh ngày 6.7.1951 trong nhiệm vụ y tá vùng chiến khu. Con trai má Trần Văn Thiệm cũng là cơ sở cách mạng, cùng với má nuôi giấu cán bộ, phục vụ kháng chiến. Con gái út của má là Nguyễn Thị Cầu sinh 1926, tham gia cách mạng từ tháng 10 năm 1945, thoát ly vào chiến khu năm 1949, lấy tên kháng chiến là Phan Thị Chi, bí danh Ba Chi. Nữ cán bộ Phan Thị Chi được kết nạp Đảng ngày 3.9.1949 (vừa được Bí thư Tỉnh ủy Đồng Nai trao huy hiệu 70 tuổi Đảng ngày 1.9.2020), trưởng thành trong phong trào phụ nữ từ cơ sở đến Khu miền Đông, từng làm nhiệm vụ Chủ tịch Hội Phụ nữ tỉnh Biên Hòa, Trưởng Văn phòng Phụ nữ khu miền Đông.

Nói đến má Hai Kiển, người ta nhớ đến một phụ nữ thuần hậu mà kiên cường, một người mẹ chiến sĩ bao dung, một cán bộ cơ sở mưu trí, khôn khéo. Thời chống Pháp nhà má như là một cơ quan an toàn của đơn vị quốc gia tự vệ cuộc, má làm công việc như một “chánh văn phòng” chu đáo và hiệu lực.1

Chuyện kể rằng, từ tháng 5.1946, giặc Pháp đóng được bót ở cầu Bà Ký và Phước Thọ, từ đó làm bàn đạp liên tục càn quét, đánh phá ở Phước Long, làm cho phong trào cách mạng yếu đi. Lúc bấy giờ, cơ quan Quốc gia tự vệ cuộc của xã do đồng chí Đình Kim phụ trách, đóng quân tại nhà má Hai Kiển. Một lần, tên Hon (Việt gian) ở Phước Lai đi ngang qua nhà má, thấy các anh làm

Nhà má Hai thường là nơi đi về, ăn ở, tiếp xúc của cán bộ huyện, xã. Nhiều kẻ phản bội từng ăn ở nhà má, khi chiêu hồi thường dẫn lính đến nhà má lùng bắt cán bộ, tra vấn, gây áp lực ép má khai báo. Tên Hà Tư -Bí thư Huyện ủy đóng ở căn cứ trong rừng cũng thường công khai đến ở nhà má. Khi đầu hàng giặc, Hà Tư dẫn lính đến nhà má Hai Kiển khủng bố tinh thần, yêu cầu má gọi con về đầu hàng. Má Hai im lặng, kín đáo đem các vật dụng liên quan đến cán bộ kháng chiến giấu trong vườn nhà. Lần thứ hai, chúng lại kéo đến, xộc vô buồng nói là tìm các thứ mà hắn bỏ quên, nhưng thực là để tìm manh mối để truy xét việc nuôi giấu cán bộ của má. Không lung lạc được má, bọn chúng tiu nghỉu kéo đi.

Lần thứ ba, Hà Tư lại đưa công an đến, lần này có tên Việt gian nguy hiểm là Mười Hiếm vốn thông thạo mọi thứ ở Phước Long. Hà Tư giới thiệu má Hai với Mười Hiếm. Được dịp, má Hai tố cáo vạch mặt Hà Tư trước Mười Hiếm bằng lời lẽ ôn hòa nhưng sắc bén, rằng Hà Tư là kẻ chẳng ra gì, đến nhà, được má và người nhà quí trọng, giúp đỡ tận tình, giờ trở mặt hại người, đúng là kẻ vô luân bại lý. Hà Tư bẻ mặt. Mười Hiếm lúng túng, nói lảng vài câu, đưa má bức thư kêu gọi con má ra hàng rồi kéo quân rút lui. Lần thứ tư, chúng lại xuống nhà kêu má Hai Kiển lên xã nói lời từ con

Má Hai Kiển là vậy, trọn đời má trung hậu, đảm đang trong thiên chức phụ nữ; mưu trí, bất khuất trong đấu tranh với giặc thù. Má vừa là mẹ chiến sĩ với tình thương yêu ngọt ngào, vừa là một chiến sĩ trong đội quân tóc dài với khí phách “uy vũ bất năng khuất”. Má mất ngày 9 tháng Giêng năm 1984, thọ 98 tuổi, cháu nội má là Trần Tiến Nhạn (con trai Trần Văn Thiệm) thờ cúng má tại gia đình.

Với thành tích của má và ba con trai hy sinh trong kháng chiến, má Nguyễn Thị Kiển được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Độc lập hạng Ba, và được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 523/QĐCTN ngày 5.6.2007